Inleiding

Afbeelding van rguerra

Geschiedenis
De wereld staat niet stil, en dat betekent dat ook het onderwijs niet stil kan staan. Om bij te blijven op hun vakgebied moeten werknemers zich ontwikkelen. Ieder doet dat op zijn eigen manier: georganiseerd: door cursussen en trainingen te volgen en conferenties te bezoeken, of ongeorganiseerd: door vakbladen te lezen of met collega’s en vakgenoten kennis, inzichten en ervaringen uit te wisselen.

Eén van de vakgebieden waarop op dit moment veel ontwikkelingen zijn, is informatie en communicatie. Waar internet in de beginjaren vooral werd gebruikt om toegang te bieden tot informatie, wordt het nu ook gebruikt om mensen te ontmoeten en met hen van mening te wisselen over die informatie. Deze ontwikkeling waarbij mensen op een nieuwe manier online laten samenwerken en informatie laten delen wordt ook wel aangeduid als web 2.0.

In de bibliotheekwereld was veel behoefte aan scholing over deze nieuwe ontwikkelingen. In 2006 ontwikkelde Helene Blowers voor de bibliotheek van Mecklenburg County in de VS de cursus 23Things. Ze publiceerde de cursus onder een CC-by-nc-sa licentie op het web, waardoor ook anderen gebruik konden maken van het materiaal. De cursus was een groot succes en werd door velen overgenomen. De cursus waaide over naar de Nederlandse bibliotheekwereld en van daaruit onder andere naar het onderwijs. Een overzicht van de allereerste ‘Dingen’-cursussen, gemaakt door Jeroen Beijnen, is hier te vinden. Zie voor meer informatie over het ontstaan van deze cursus het tabblad ‘Over‘.

Inhoud
De cursus 21eDingen is, zoals de naam doet verwachten, opgezet rond 21 eDingen: Web 2.0 tools en hun mogelijkheden die op het moment van het lanceren van de cursus in de belangstelling stonden van het hoger onderwijs. Maar omdat er steeds nieuwe tools met nieuwe mogelijkheden ontwikkeld worden, zal het niet blijven bij 21eDingen. De naam blijft hetzelfde, maar de inhoud zal blijven groeien. Een overzicht van besproken tools en functionaliteiten is te vinden aan de rechterkant van de website, onder ‘eDingen’. De eDingen zelf zijn te vinden onder het tabblad 21eDingen, bovenaan de website.

De cursus 21eDingen wordt door SURFnet aangeboden als lesmateriaal voor trainers van docenten. Het materiaal kan zowel ingezet worden als zelfstudiemateriaal (zowel voor zowel docenten als ICT&O-medewerkers) als voor trainingen: via e-learning, face-to-face learning of mengvormen daarvan (blended learning). Daarmee kan 21eDingen zowel gebruikt worden voor georganiseerd leren als voor ongeorganiseerd leren.

Format
De cursus 21eDingen bestaat op dit moment uit 21 lessen. Elke les is opgebouwd volgens een vast format:

• Inleiding
  Algemene informatie over het eDing: wat kan je ermee doen?
• eDing in het onderwijs
  Informatie over hoe het eDing in het onderwijs ingezet kan worden.
• Tips en Trucs
  Waar moeten docenten en studenten op letten als het eDing in het onderwijs gebruikt wordt?
• Opdrachten
  Basisopdrachten voor een brede oriëntatie op het onderwerp. Deze opdrachten moeten in principe door elke cursist gemaakt worden.
• Voor gevorderden
  Opdrachten voor verdere verdieping. Deze opdrachten zijn vooral van belang voor degenen die na afloop van de les het eDing in het onderwijs gaan inzetten.
• Achtergrondinformatie
  Links naar vindplaatsen van de besproken tools, handleidingen voor en achtergrondinformatie over het eDing.

21eDingen in het onderwijs

Het leerconcept achter de 21eDingen is blended learning: “een combinatie van online leren en contactonderwijs”, aldus Wikipedia.

In het online gedeelte van de 21eDingen cursus voeren de deelnemers zelfstandig de opdrachten (eDingen) uit. Elke twee weken wordt een eDing gepubliceerd op de (instellings-)site. Deelnemers voeren de opdrachten individueel uit en plaatsen deze op hun persoonlijke blog. Op een internetpagina worden alle deelnemersblogs verzameld zodat de deelnemers op elkaars werk kunnen reageren. Het contactgedeelte bevat in het oorspronkelijke eDingen-scenario drie face-to-face bijeenkomsten:

• Opstart bijeenkomst (kennismaking, nut en doel, uitvoeren eDing 1)
• Tussentijdse bijeenkomst (ervaringen uitwisselen –motiverend karakter)
• Afsluitende bijeenkomst (diplomering en evaluering)

Wanneer men alle 21eDingen behandelt en om de twee weken een eDing publiceert, komt de totale lengte van de training uit op bijna een heel studiejaar. Voor veel docenten en instellingen is deze trainingsduur niet realistisch.

Het is gelukkig mogelijk om af te wijken van het originele format. Mogelijkheden zijn:

• De eDingen aanpassen: laten vervallen, nieuwe bijmaken, inhoud aanpassen aan instellingssitutie.
• Meer of minder bijeenkomsten organiseren.
• De coaching en begeleiding aanpassen.

Daarnaast is het ook mogelijk om af te wijken van het originele blended learning concept.

• Het is mogelijk om losse eDingen gebruiken bij adviesvragen van docenten.
• Ze zijn te te gebruiken bij periodieke trainingen. Bijvoorbeeld een instelling organiseert elke week een training of demo over een eDing.
• Deelnemers zijn vrij om de 21edingen niet in trainingsverband te doen. Als onderwijsinstelling faciliteer je bijvoorbeeld alleen de verzamelpagina met deelnemersblogs.

Technische realisatie
De cursus 21eDingen is vormgegeven als weblog met de Open Source software WordPress. Dit weblog staat op een eigen domein van SURFnet. Wie aan de slag wil met het lesmateriaal van de 21eDingen kan de inhoud van deze site site opvragen door een mail te sturen naar SURF-academy. Heb je niet de beschikking over een eigen domeinnaam, dan kan je de zo verkregen inhoud van deze site overzetten op het domein van een – gratis of betaalde – WordPress-blogdienst (bijv. WordPress.com). Deze inhoud kan vervolgens geïmporteerd worden op Lees daarover meer in deze handleiding. Heb je de beschikking over een eigen domeinnaam dan kan je niet alleen de inhoud overzetten; je hebt dan ook de mogelijkheid om het weblog naar eigen keuze vorm te geven en in te richten. Hoe dat moet, is te lezen in dit draaiboek.

Daarnaast zal van elk eDing nagegaan moeten worden of alle tools die in de cursus besproken worden binnen de onderwijsinstelling gebruikt kunnen worden.

Ondersteuning
De cursus 21eDingen wordt door SURFnet ondersteund met:

• Webinars
  Online lessen van experts over één of meer eDingen, bestemd voor zowel docenten als ICT&O-medewerkers. Het programma van deze trainingen is te vinden via SURFacademy.
• Face-to-face trainingen
  Voor ICT&O-medewerkers en docenten over één of meer eDingen. Het programma van deze trainingen is te vinden op SURFacademy.
• Train-de-trainer
  Bijeenkomsten voor degenen die de 21eDingen op hun onderwijsinstelling willen aanbieden. Deze trainingen bestaan uit 2 bijeenkomsten: een bijeenkomst waarin de trainers leren hoe ze het materiaal kunnen gebruiken en een eigen plan van aanpak schrijven en een bijeenkomst waarin door de trainers gezamenlijk wordt teruggeblikt op de door hen gegeven trainingen en nagedacht wordt over een eventueel vervolgtraject.

De 21eDingen zijn door SURFnet speciaal voor het hoger onderwijs samengesteld en zijn voorzien van een CC-BY licentie. Binnen het onderwijs mogen deze eDingen aangepast en gebruikt worden, op voorwaarde dat in de aangepaste eDingen de bron vermeld wordt.

In 2010 is er bij een paar instellingen een proef gedaan met de inzet van de 21eDingen (Avans breda, HvA en UvA in HUvA-dingen , CITO). De HvA-UvA zijn in studiejaar 2010/11 voor de tweede keer gestart: onderwijsvernieuwing.wordpress.com. Alle ervaringen van deze pilots zijn verwerk in dit eDing.

Tips en trucs

• Stem tevoren vraag en verwachting af. Wat leren cursisten, hoe worden ze daarbij ondersteund, hoeveel tijd kost het volgen van de cursus?
• Het reageren op elkaars blog is ook een onderdeel van de training. Spreek duidelijk af dat men elke week op bijvoorbeeld twee blogs reageert.
• Verdeel een grote groep deelnemers in subgroepen van 4 a 5 deelnemers. Laat hen op elkaars blogs reageren.
• Zorg dat er een ruimte is met computers waar cursisten (eventueel op van tevoren vastgestelde tijden) samen of alleen aan de slag kunnen.
• Zorg dat de deelnemers tijd inplannen om te werken aan de eDingen.
• Zorg voor f2f-bijeenkomsten: met de cursisten onderling of samen met een trainer.
• Geef snel (positieve) feedback op de afgesproken plaats (weblog, forum, mail). RSS maakt het mogelijk om snel op de deelnemersbijdragen te kunnen reageren.
• Zoek contact met deelnemers die niet op tijd hun opdrachten uitvoeren om te coachen en te motiveren de opdrachten uit te voeren.
• Het is verstandig om in de eerste bijeenkomst er voor te zorgen dat iedereen een blog heeft aangemaakt. De eerste drempel is dan gezamenlijk genomen.

Opdrachten

1. Bekijk de inhoud van de 21eDingen en benoem welke van de 21eDingen jij binnen jouw onderwijsinstelling op korte of middellange termijn zou willen aanbieden.
2. Breng in kaart wie je doelgroep is en wat hun ervaring is op het gebied van ict.
3. Hoe ga je de behoefte en de voorkennis van je doelgroep peilen?
4. Geef aan wat jij denkt dat een docent op jouw onderwijsinstelling kan en wil investeren in professionalisering: hoeveel uren, per week,  per maand, per jaar?
   Download vervolgens dit excelbestand en beantwoord de vragen. Dit kan je helpen je een beeld te vormen hoeveel tijd jouw cursisten nodig hebben voor de training die je wilt geven.
   Zijn jouw plannen haalbaar binnen de tijdsgrenzen van de deelnemers of moet je de opzet aanpassen?
5. Beschrijf hoe jij de 21eDingen wilt gaan gebruiken in jouw situatie: welke content wil je gaan gebruiken, wil je eDingen aanpassen, hoe biedt je de eDingen aan, welke ondersteuning bied je, enz.
6. Geef aan hoe en wanneer je het bij de vorige vraag opgestelde plan gaat realiseren. Welke ondersteuning heb jij zelf nodig en wie kan die ondersteuning leveren?

Voor gevorderden

• Kies een eDing dat je wilt gaan maken. Maak daarvan alle opgaven en geef in het commentaarveld onder deze blogpost aan:
  • wat je goed vindt daaraan,
  • wat verbeterd kan worden,
  • hoe die verbetering tot stand gebracht kan worden en wie dat volgens jou moet doen.
• Ga op zoek naar andere eDingen. Gebruik hiervoor het overzicht genoemd in de inleiding. Vergelijk twee cursussen met elkaar. Benoem de sterke kanten van de door jou bekeken cursussen, en geef in het commentaarveld onder deze blogpost aan welke elementen (inhoud, aanpak en vormgeving) van deze cursussen volgens jou ook in de cursus 21eDingen gebruikt moeten worden.

Achtergrondinformatie

• Website van WordPress.org voor het downloaden van de software.
• Website van WordPress.com, waar een WordPress weblog gratis (met een aantal beperkingen) of tegen betaling gehost kan worden.
• Overzicht een aantal Nederlands varianten van 23Dingen.
• Eerste 23Things cursus van Helene Blowers voor de bibliotheek van Mecklenburg County in de VS.

Inleiding

Dagelijks starten duizenden mensen een weblog. Een weblog is een soort dagboek waarin een persoon of een groep personen op gezette tijden vertellen wat ze gedaan, gezien, gehoord,  geleerd of beleefd hebben. Voor de een is het schrijven in een weblog een persoonlijk dagboek waar het leven van alledag aan toevertrouwd wordt, voor de ander is het een manier om opgedane kennis en nieuwtjes aan vak- of hobbygenoten over te brengen.

Een weblog heeft de volgende kenmerken:

• Berichten worden met een zekere regelmaat geplaatst. Het nieuwste bericht staat bovenaan op de weblog; oude berichten verdwijnen na verloop van tijd uit beeld;
• Er wordt automatisch een archief opgebouwd van oude berichten;
• Met zoekfunctie kan de weblog worden doorzocht;
• Aan elk bericht kunnen ‘labels’ of ‘tags’ worden toegekend: trefwoorden die aangeven waar het bericht over gaat;
• Aan de zijkant(en) komen vaak gadgets (soms ook widgets genoemd) voor, waarin informatie van elders in een blokje wordt getoond;
• De meeste bloggers verwijzen naar collega-bloggers. Dit wordt wel een ‘blogroll’ genoemd;
• De allerbelangrijkste functie van een weblog is de mogelijkheid om te reageren op een bericht. Zodoende kan er een discussie ontstaan tussen de lezers van de weblog en komt het blog tot leven.

Bedrijven en organisaties kunnen een weblog onderhouden om klanten te informeren over hun producten of om tussen de medewerkers onderling een conversatie op gang te brengen. Veel mensen houden privé een weblog bij, bijvoorbeeld om tijdens een verre reis vrienden en familie op de hoogte te houden van hun wel en wee, maar er zijn ook bloggers die hun weblog gebruiken om te vertellen over hun studie of hun werk. Onderaan deze cursus staat een lijstje van Edublogs: weblogs van mensen uit het onderwijs die in hun weblog schrijven over onderwijs.

Weblogs in het onderwijs

Een weblog kan voor verschillende doeleinden in het onderwijs ingezet worden, en kunnen zowel voor studenten als voor docenten een bruikbaar middel zijn.

Een weblog kan ingezet worden bij:

• Samenwerking in groepen, bijv. wanneer studenten in groepen werken aan een casus. In zijn weblog beschrijft elke student zijn vorderingen; de anderen uit de groep kunnen daarop reageren.
• Projecten die gedurende langere tijd uitgevoerd worden, bijv. een stage, een serie colleges of het bijhouden van een leesdossier. In zijn weblog doet de student verslag van zijn vorderingen.
• Reflectie op een onderwerp, bijv. om een actueel onderwerp te bespreken. Een bijzondere vorm van reflectie is het portfolio: in een weblog kunnen studenten hun eigen vorderingen bijhouden en hierop reflecteren.

Je kunt als docent ervoor kiezen om studenten samen te laten werken in één weblog, of elke student een eigen weblog bij te laten houden. In beide gevallen kunnen anderen reageren op de gepubliceerde posts. De docent kan als begeleider optreden door de voortgang te controleren en feedback te geven. Voor de studenten is het werken in een weblog, naast het bereiken van de vakgebonden leerdoelen, een training in het goed documenteren, evalueren en verwerken van informatie. Deze informatievaardigheden komen tijdens de hele opleidingsperiode èn daarna van pas.

Ook als docent kan je een weblog gebruiken, bijvoorbeeld om informatie met je collega’s uit te wisselen of om studenten te begeleiden bij het uitvoeren van opdrachten of projecten. Een weblog kan ook ingezet worden als communicatiemiddel met derden: stagebedrijven, sponsors, andere opleidingen in binnen- of buitenland of met alumni.

Tips en trucs

Wie studenten een eigen weblog laat maken zal er behoefte aan hebben om de inhoud van al die blogs op de een of andere manier bij elkaar te laten komen om te kunnen volgen wat op die blogs geschreven wordt. Vaak wordt hiervoor gebruik gemaakt van een RSS-reader zoals Netvibes (kijk bij eDing 2 voor meer informatie over RSS-readers). Met het programma Feedly, een add-on (=een programma dat je kunt inbouwen) in de (gratis) browser Firefox, kan je de posts van verschillende blogs per blog bij elkaar zetten òf ze op datum rangschikken. Handig als je de posts van de blogs van een groep studenten bij elkaar wilt houden.

Opdrachten

Je gaat in de komende weken berichten schrijven over jouw ervaringen met de ‘21eDingen’. De titel van je posting over een eDing is altijd nummer en naam van het eDing dat je bespreekt, dus bijv. ‘eDing 6. Bellen via internet’ of ‘eDing 15. Creative Commons’. Iedere posting over een eDing moet gaan over wat jij ontdekt en geleerd hebt over dat eDing. Vertel wat je er goed aan vond, of waarom het juist niets voor jou is. Wat verraste je, ga je er vaker gebruik van maken? Welke mogelijkheden zie je voor jou als docent of ICT&O-medewerker, voor je studenten of voor jezelf?

1. Je weblog kun je zien als je portfolio waarin je je expertise laat zien op het gebied van het gebruik van de 21eDingen in het onderwijs, als plek waarop je met anderen je ervaringen deelt en als archief waarop je terug kunt vallen als je iets vergeten bent. Je zult merken dat je door reacties van anderen je eigen ideeën scherper in beeld krijgt en op nieuwe ideeën wordt gebracht. Tenslotte is je weblog de manier om met je begeleider in deze cursus te communiceren, vragen te stellen en met medecursisten van gedachten te wisselen.
   Er zijn vele aanbieders van gratis weblogsoftware, maar onze voorkeur bij deze training gaat uit naar Blogger.com, van Google.  Blogger is Nederlandstalig, eenvoudig te gebruiken en omdat je voor een aantal van de eDingen een Gmailaccount (een mailaccount bij Google) gaat maken, is het handig om ook de Google-weblogtool te gebruiken.  Maar als je liever met andere weblogsoftware wilt werken, zoals bijv. (wordpress.com: ga je gang. Jij moet er gemakkelijk mee overweg kunnen.  Het maken van een Blogger-weblog kost je slechts enkele minuten en gaat in een paar stappen. Klik hierom een filmpje te bekijken over het maken van een weblog bij Blogger, of volg de onderstaande instructies:
   • Maak een account bij Gmail. Gmail is niet alleen een prettig e-mailprogramma, maar je hebt het ook nodig als je zelf accounts gaat maken bij de Web 2.0 toepassingen die je gaat ontdekken. Bovendien kun je met je Gmailaccount  inloggen op allerlei andere diensten van Google, zoals YouTube, Google Docs (zie eDing 21), Google Talk (een programma om te bellen via internet: zie eDing 6), Picasa (een site om foto’s online op te slaan en desgewenst te delen met anderen), enz., én het is de sleutel tot je nieuwe weblog.  Onthoud je gebruikersnaam en wachtwoord. Het is slim om gedurende het gehele 21eDingen programma hetzelfde e-mailadres, gebruikersnaam en wachtwoord te kiezen, voor alle Web 2.0 toepassingen waarop je je in de komende periode gaat abonneren.
   • Maak je weblog actief. Direct nadat je Gmailaccount actief is geworden, ga je naar Blogger.com. De website zal je herkennen aan je Gmailaccount en vanaf hier is het een kwestie van goed lezen en de stappen volgen.  Overigens kan het ook zijn dat je arriveert op een pagina die er uit ziet als op de afbeelding hiernaast. Vul dan je Gmail gebruikersgegevens in en klik op Aanmelden.
   • Geef je weblog een naam. Realiseer je, dat de hele wereld je weblog kan lezen. Misschien wil je om die reden niet je echte naam gebruiken. Het is dan verstandig om een anonieme naam te gebruiken die echter goed bij je past. Het kiezen van een schuilnaam is bovendien spannend, omdat je dan moet gissen welke collega zich verschuilt achter ´psyteacher’, ‘HO-writer’ of ‘UU23’. Tenslotte geeft het schrijven onder een pseudoniem je misschien een groter gevoel van vrijheid.  Anderzijds kan je er ook voor kiezen om onder je eigen naam te publiceren. Bloggers die met open vizier schrijven over onderwijszaken worden over het algemeen meer gewaardeerd door de lezers.  De URL van je weblog bij Blogger ziet er volgens deze opbouw uit:  http://21edingen.blogspot.com  oftewel: http://naam.blogspot.com (Let op: er staat géén www in het adres).  Onthoud het adres van je weblog en/of maak er een favoriet van.
   • Selecteer een sjabloon. Blogger heeft een aantal standaard sjablonen voor de opmaak van je weblog. Kies er één uit die bij je past. Ook andere weblog aanbieders hebben sjablonen beschikbaar die elk een eigen uitstraling hebben. Kom je er niet uit, raadpleeg dan de Help pagina’s of raadpleeg één van je collega’s.
   • Meld je aan. Je gaat je weblog in de eerste plaats bijhouden voor jezelf. Maar de begeleider van deze cursus gaat je daarbij wel ondersteunen door je blogberichten van feedback te voorzien. En daarom moet je weblog wel bij ons bekend zijn.

   Kort nadat je je hebt aangemeld, kom je in het overzicht onder ‘Deelnemersblogs’ en ben je vindbaar voor je collega’s.

   >>>Ga naar het aanmeldformulier <<<

2. Schrijf een blogpost waarin je je, eventueel onder pseudoniem, kort voorstelt.
3. Schrijf een tweede bericht, waarin je iets vertelt over jouw ervaringen tot nu toe zijn met de Web 2.0 toepassingen die in deze cursus behandeld worden. Welke dat zijn kun je zien  aan de rechterkant van deze pagina in het overzicht van eDingen die behandeld worden.

Nog géén idee wat die term inhoudt, kijk dan eens naar wat Wikipedia erover zegt. Of blader eens door deze presentatie over  ‘sociale software’ oftewel web 2.0-software (want daar gaat het in 21eDingen vooral over).

Voor gevorderden

• Bekijk enkele van de hieronder genoemde Onderwijsblogs. Misschien ontdek je via de blogrolls nog andere weblogs die voor jou interessant zijn.
• Welke mogelijkheden zie je in het gebruik van een weblog als didactisch hulpmiddel?
• Schrijf een blogbericht over je ontdekkingen en maak links, als je wilt verwijzen naar andere weblogs. Ook zijn we benieuwd naar je mening over weblogs voor eigen gebruik en voor gebruik in de cursussen die je verzorgt.

Achtergrondinformatie

• Edublogs. Weblogservice speciaal voor het (voortgezet) onderwijs;
• Wat is een blog? / M.A. Nieuwenhuis;
• Scriptie ‘Bloggend Leren’ van Maarten Kremers;
• MBO doorlopende leerlijn in Wikiwijs over weblogs;
• Inzet weblog bij MA European Studies Universiteit Maastricht: Bringing the Arab Revolutions into the Classroom;
• Communities of Practice 2.0: afstudeerscriptie van Martin Kloos over de effecten van weblogs, wikis en social bookmarking op het leren in communities of practice;
• Praktijkvoorbeeld van het gebruik van weblogs bij de CHN;
• Voorbeeld inzet van een blog: the effect of a blog;
• Onderwijsblogs (Edublogs)
  Het is ondoenlijk om een compleet overzicht te geven van onderwijsgerelateerde weblogs en nieuwssites in de wereld. Willem Karssenberg, zelf blogger, heeft een (redelijk compleet) overzicht gemaakt van Nederlandse Bloggers in alle onderwijssectoren. Onderstaand een aantal bloggers van het eerste uur. In willekeurige volgorde:
  • Technology enhanced learning / Wilfred Rubens, senior beleidsmedewerker van het College van Bestuur van Gilde Opleidingen;
  • ICT en onderwijs blog / Pierre Gorissen, consultant ICT en Onderwijs bij Fontys Hogescholen;
  • SIG Webstroom op SURFspace;
  • SIG DLWO (Digitale Leer- en WerkOmgeving) op SURFspace;
  • SIG Virtuality) (over virtuele werelden en gamesop SURFspace;
  • Gerard Bierens – Weblog Zonder Haast, werkzaam bij RU-Nijmegen;
  • Moqub: van een productonderzoeker/architect bij de bibliotheek van de Technische Universiteit Delft;
  • Leerbeleving : leren is beleven! / Marcel de Leeuwe, STOAS en freelancer;
  • Onderwijsnieuwsdienst. Deze dienst verzamelt weblogs op het gebied van onderwijs;
  • Trendmatcher tussen ICT en onderwijs / Willem Karssenberg, adviseur bij de dienst Bedrijfsvoering van het Drenthe College;
  • Onderwijs van overmorgen / Jef van den Hurk, Senior adviseur bij M&I/Partners;
  • Blogisch! / Joël de Bruijn, coördinator Functioneel Beheer op het ROC Midden Brabant;
  • Weblogg-Ed: blog van Will Richardson, schrijver van ‘Blogs, Wikis, Podcasts and Other Powerful Web Tools for Classrooms’.

Inleiding

Hoe zou je het vinden als je automatisch op de hoogte wordt gehouden van nieuwe ontwikkelingen op jouw vakgebied? Als je niet meer zelf allerlei websites hoeft te bezoeken om na te gaan of er iets nieuws gepubliceerd is? Dat kan met RSS: die kleine, meestal oranje icoontjes op websites, weblogs en wiki’s. RSS maakt het voor jou als docent, ICTO-medewerker of als nieuwsgierig mens, een stuk eenvoudiger én efficiënter om bij te blijven op je vak- en/of interessegebied. De tijd die je gebruikt om je favoriete websites te bezoeken, kun je dankzij RSS effectiever besteden, omdat de nieuwe informatie automatisch naar je toe komt op het moment dat ze op een website gepubliceerd worden.

RSS staat voor “Really Simple Syndication”. ‘To syndicate’ kan vertaald worden met ‘door een (pers)syndicaat laten publiceren’. RSS is dus een eenvoudige manier om iets te publiceren, nl. een bekendmaking wanneer er iets nieuws is gezet op een website of weblog. Wanneer een website is voorzien van RSS, zul je doorgaans één van de symbolen zien zoals hierboven zijn afgebeeld. Via dit symbool kun je je (gratis) ‘abonneren’ op een website: je ontvangt dan automatisch (de headlines van) elk nieuw bericht dat hierop verschijnt. Dat werkt als volgt. Als je het RSS-ikoontje van een weblog of website aanklikt krijg je een pagina te zien met een overzicht van de laatste berichten van die site, de ‘RSS-feeds’. Die pagina is eigenlijk niet voor jou bedoeld, en een bezoek eraan levert je ook niks op. Die pagina is bedoeld voor een RSS-reader: een programma dat niets anders doet dan regelmatig een kijkje te nemen op de RSS-pagina’s van de websites waarop jij je hebt geabonneerd. Het programma haalt de nieuwe berichten op en zet ze in de reader bij elkaar zodat jij ze daar kunt lezen, zonder naar de website zelf te hoeven gaan. Je abonneert je op de berichten van een website of weblog door de URL van de RSS-feed (het adres van de RSS-pagina, bijv. http://www.gorissen.info/Pierre/xml-rss2.php) in je feedreader te plakken als je kiest voor ‘subscribe’ of ‘voeg toe’.

Aanvankelijk waren er vooral feedreaders die je moest installeren op je eigen computer, zoals bijv. Sharpreader, maar inmiddels maken de meeste feedreaders gebruik van de cloud omdat ze webbased zijn (zoals bijv. Netvibes). Om van een webbased online feedreader gebruik te maken, hoef je niets te installeren op computer: alles gebeurt online. Er zijn ook crossplatform readers, bijv. Feedly. Bij deze feedreaders wordt de inhoud opgeslagen in de cloud (vaak via Google Reader). Deze inhoud wordt op verschillende (mobiele) platforms met een programma/app toegankelijk gemaakt. Er zijn ook readers waarin je niet alleen je feeds kunt bekijken, maar ook andere zaken, zoals berichten op je Facebook- en Twitteraccount. Een goed voorbeeld daarvan is Flipboard.

RSS kun je inzetten wanneer je direct wilt worden geïnformeerd over websites of onderwerpen die jouw specifieke interesse hebben:

• Je hebt vast wel een lijst van websites die je regelmatig, zo niet dagelijks bezoekt. Deze websites zijn wellicht belangrijk voor je; privé of voor je werk. Het bezoeken van websites kost veel tijd en is niet altijd efficiënt, zeker wanneer de nieuwswaarde laag is. RSS is een handig hulpmiddel wanneer je via deze websites geïnformeerd wilt worden over alleen die onderwerpen die jouw interesse hebben.
• Misschien ben je geabonneerd op een aantal digitale nieuwsbrieven van organisaties die voor jou belangrijk zijn. In deze nieuwsbrieven vind je vaak de berichten die op de website van die organisatie gepubliceerd zijn in een bepaalde periode. De berichten in de nieuwsbrief dateren dus meestal van enige tijd geleden. Om direct het meest actuele nieuws te kunnen ontvangen van die organisatie (waarbij je dus niet te hoeft te wachten op een nieuwsbrief) kun je gebruik maken van RSS.

RSS in het onderwijs

RSS biedt in het onderwijs verschillende mogelijkheden: je kunt volgen wat er op websites op jouw vakgebied gepubliceerd wordt, je kunt anderen laten volgen wat je zelf publiceert op het web en je kunt zoeken in nieuwswebsites en weblogs. Deze mogelijkheden werken we hieronder uit.

1. Zelf bijblijven via RSS
   RSS gebruik je om op de hoogte te blijven van nieuws op jouw vakgebied. Je maakt daarvoor gebruik van een RSS-reader. Je kunt je abonnementen privé houden, maar als je een online reader gebruikt, kan je je abonnementen online delen zodat vakgenoten en studenten kunnen zien welke websites en weblogs jij volgt. Daarmee geef je hen aanknopingspunten om zelf hun kennis op jouw vakgebied te verbreden. Als zij ook een online, openbaar toegankelijke RSS-reader gebruiken kan jij op jouw beurt zien welke websites zij volgen. Je kunt ook met een aantal mensen samen gezamenlijk één online RSS-reader vullen: elke gebruiker maakt vult dan zijn eigen tabblad of pagina. Dan moet je natuurlijk wel goede afspraken maken wie eindverantwoordelijk is voor de pagina (beheer wachtwoord, aanmaken profiel enz.) en wat er in de reader komt te staan (bijv. alleen werk-of studiegerelateerde sites of niet, voegt elke gebruiker feeds toe op het totale vakgebied of neemt hij een deelgebied voor zijn rekening, enz.). 

   Vaak kan je je via RSS abonneren op online vaktijdschriften. Je krijgt dan bericht als er een nieuwe aflevering verschijnt met daarbij vaak een inhoudsopgave en eventueel ook een korte samenvatting van de inhoud en auteursinformatie. Je kunt ook via RSS de site van vakverenigingen of vakgenootschappen en van collega-universiteiten en -hogescholen in binnen- en buitenland in de gaten houden. En natuurlijk kun je op de hoogte blijven van wat je vakbroeders en –zusters doen via de RSS-feed van hun persoonlijke weblogs. Bijna alle weblogs kun je volgen via RSS. Als je een website bezoekt die voorzien is van een RSS-feed, dan verschijnt in de browser meestal een tekentje:
   
   in Firefox(aan de werkbalk het icoon ‘abonneren’ toevoegen)
   
   in Internet Explorer (onderdeel van de ‘opdrachtbalk’).

   Als je sites bezoekt op jouw vakgebied is het handig om hierop te letten. Als je de website verder wilt volgen kan je deze toevoegen aan je feedreader.

   Als je nog meer feeds zoekt op het gebied van onderwijs, dan kan je zoeken via:

   • je collega’s. Vraag eens rond wie van hen al iets met weblogs doet. Misschien zijn er wel collega’s met een weblog of een Hyvespagina die je kunt volgen met RSS.
   • verzamelingen: het gaat hierbij om door individuen of organisaties verzamelde RSS feeds. Een voorbeeld hiervan zijn de nieuwsfeeds die worden verzameld door de Onderwijsnieuwsdienst.
   • zoeken naar blogs op het gebied van hoger onderwijs: door te zoeken naar blogs waarin de zoekterm ‘hoger onderwijs’ voorkomt, en die gemaakt zijn met Blogger of met WordPress.
   • een blogroll:
     Een blogroll kan je beschouwen als een lijst van favorieten van een weblogger. Weblogs kunnen interessant zijn voor je vak- en/of interessegebied omdat via weblogs veel (actuele) informatie wordt uitgewisseld waarover webloggers met elkaar van gedachten wisselen cq. in discussie gaan. Blogrolls zijn meestal in een zijmenu geplaatst. Veel webloggers linken naar elkaar, ook om bezoek naar de eigen weblog te genereren. Een voorbeeld van weblogs met een blogroll vind je op het weblog van ‘Kobus van der Slossen‘ (aan de rechterkant onder ‘Mijn lijst met blogs’) en de weblog van het ‘E-learning team ROC Aventus‘ (’leessuggesties weblogs’). Er zijn echter steeds minder bloggers die een blogroll op hun site zetten; vaak omdat de bloggers zelf zoveel blogs lezen dat een blogroll teveel ruimte op het scherm inneemt.

   Het zal je mogelijk opvallen dat alle weblogs zijn voorzien van RSS. Het is ook dankzij de weblogs dat RSS bekend geraakt is. Maar niet alle websites zijn voorzien van een RSS-feed. Als je sites zonder RSS-feed in de gaten wilt houden, kan je gebruik maken van diensten die een RSS feed maken, die je vervolgens in je RSS reader kunt volgen. Page2RSS is zo’n dienst. Kies bij het maken van de feed wel voor de webpagina waarop de nieuwsberichten staan. Met Google Alerts kan je van een zoekopdracht een feed maken, en die opnemen in je feedreader. Daarover vind je meer informatie onder punt 3.

2. Anderen jou laten volgen via RSS
   Je kunt natuurlijk ook zelf RSS inzetten om anderen de mogelijkheid te bieden te volgen wat er gebeurt op jouw website of blog of van wat je studenten doen. Je moet dan voor elke pagina die je wilt laten volgen een RSS-feed aanmaken. Bij veel software, zoals bij Blogger, zit die mogelijkheid al ingebakken in de software en hoef je alleen maar aan te vinken of je de lezers van je website een feed wilt aanbieden. Maar als die mogelijkheid niet bestaat kun je je eigen feed maken met behulp van Page2RSS.Veel sociale netwerksites, zoals LinkedIn en Google +, bieden de mogelijkheid om je blog te koppelen aan je profiel. Op deze manier kan je je blogposts niet alleen onder de aandacht brengen van mensen die je blog volgen via RSS, maar ook van de mensen met wie je in contact staat via deze sociale netwerken.
3. Zoeken naar informatie op nieuwssites en weblogs die voorzien zijn van RSS
   Er zijn diverse zoekmachines die zich volledig hebben toegelegd op het vindbaar maken van nieuws binnen RSS feeds. Als een blogger of een nieuwsdienst iets publiceert, is het dankzij RSS vaak al binnen enkele minuten vindbaar op deze zoeksites. Voor zoekacties in het laatste nieuws is het dus slim om dit speciale zoekgereedschap te gebruiken: 
   • Google Blogsearch. Een onderdeel van de zoekmachine dat je niet zomaar vindt vanaf de Google startpagina. Het is na een zoekactie handig de resultaten te sorteren op datum.
   • Zoeken met gewone zoekmachines, waarbij je in de zoekopdracht aangeeft dat je uitsluitend treffers wilt die gemaakt zijn met een webbased bloggingtool, zoals Blogger, WordPress en Posterous. Je doet dit door via de geavanceerde zoekfuncties de opdracht te geven dat je alleen sites wilt met in de url: wordpress.com, blogspot.com of posterous.com (zie ook hierboven, onder zoeken naar blogs op het gebied van hoger onderwijs).

   Met behulp van Google Alert kun je een feed maken van een zoekvraag van Google. Je krijgt dan bericht als Google nieuwe pagina’s in zijn index heeft opgenomen die beantwoorden aan jouw zoekvraag. Je kunt je daarover een mailtje laten sturen maar je kunt ook op de hoogte blijven via een RSS-feed die Google aanmaakt.

Tips en trucs

RSS werkt pas goed, als je het lezen van de feeds opneemt in je dagelijkse routine. Vergelijk dit met het lezen van e-mail. Je kunt dat doen door je RSS programma altijd “open” te hebben staan. Het risico daarvan is dat het je afleidt van je andere werkzaamheden. Daarom is het soms beter om je feeds te bekijken op een vast moment van de dag, bijvoorbeeld wanneer je ’s morgens je computer aan zet of het laatste half uur voordat je stopt met werken.
Veel mensen zijn bang dat het bijhouden van al die feeds veel tijd kost. Dat blijkt in de praktijk vaak mee te vallen omdat RSS-readers de mogelijkheid bieden om eerst alleen de koppen te scannen. Als je daarvan slim gebruik maakt en alleen verder klikt naar of leest wat voor jou op dat moment relevant is, dan blijft de tijd die je besteed aan het lezen van weblogs beperkt. Blijf daarnaast altijd kritisch waar je je op abonneert en toets regelmatig of de ontvangen feeds nog wel zinvol voor je zijn. Als een feed niet (meer) interessant is, verwijder hem dan uit je lijst.

Feedreaders en andere manieren om feeds te lezen
Wie studenten een eigen weblog laat maken zal er behoefte aan hebben om de inhoud van al die blogs op de een of andere manier bij elkaar te laten komen om te kunnen volgen wat op die blogs geschreven wordt. Vaak wordt hiervoor gebruik gemaakt van een online RSS-reader zoals Netvibes, of een reader die je installeert op je eigen p.c., zoals FeedDemon. Ook Google biedt mogelijkheden om bij te houden wat er op verschillende weblogs is gepost: Google Reader. Bij Google reader krijg je een overzicht van alle feeds waarop je je hebt geabonneerd onder elkaar. Voor Google Reader heb je een Google account nodig. Op dit moment kan je ook gebruik maken van de dienst iGoogle. Deze dienst wordt echter opgeheven per 1 november 2013.
In al deze feedreaders kan je mapjes of tabbladen maken waarin je bij elkaar horende feeds bij elkaar zet, bijvoorbeeld de feeds van alle weblogs die je volgt op je eigen vakgebied of op het gebied van didactiek, of de weblogs van een groep studenten.

Bij het vorige eDing en hierboven hebben we het al gehad over Feedly. Met dit programma, dat je in kunt bouwen in de browsers Firefox en Chrome, kan je niet alleen de feeds per weblog bij elkaar zetten, maar ook de feeds van een aantal weblogs bij elkaar in chronologische volgorde.

Je kunt weblogs ook volgen door de feeds in je e-mailclient (bijv. Outlook, vanaf versie 2007) of je browser (bijv. Internet Explorer te zetten. Bij Internet Explorer werkt dat als volgt. Als je op een website met een RSS-feed komt, klik je in de werkbalk op ‘opties’ en daarna op ‘Feed zoeken’ (zie onderstaand screenshot). Hiermee maak je alle feeds van die pagina zichtbaar. Klik vervolgens de feed aan waarop je je wilt abonneren (bijv. van de blogposts zelf of van de reacties op de blogposts).

Klik het RSS-icoon aan

Een pop-up-scherm opent zich. Geef hierin aan dat je het blog wilt volgen in je browser, via je Favorieten:

Geef aan dat je de feed wilt volgen via je Favorieten

Als je je feeds wilt bekijken dan klik je je Favorietenbalk open:

Je feeds zijn zichtbaar via de werkbalk Favorieten

Wil je je feeds liever volgen via Outlook, bekijk dan de instructies in onderstaand filmpje.

Opdrachten

1. Neem een account bij Netvibes. Ga naar de website van SURFspace (www.surfspace.nl) en zoek daar bij één van de Special Interest Groups (SIG) de RSS-feed. Klik erop om je te abonneren op deze feed. Klik desgewenst hier voor uitleg hoe je dit moet doen. Er zijn meerdere feeds op SURFspace: Je kunt je ook abonneren op alleen een RSS-feed van één van de thema’s;
2. Bij het vorige eDing heb je al een aantal vakgerelateerde weblogs bekeken. Teken je in op de RSS-feeds van de weblogs die je wilt volgen;
3. Zoek tenminste 5 andere, voor jou relevante weblogs of websites en schrijf je daarop in;
4. Schrijf een blogpost over het werken met RSS:
   • Geef een link naar een weblog op jouw vakgebied en beschrijf kort wat daar te vinden is;
   • Geef in je post aan hoe studenten in jouw vakgebied gebruik kunnen maken van RSS (anderen volgen, zelf gevolgd worden of zoeken in weblogs en nieuwssites) en waarom nieuwssites en weblogs wel of niet belangrijk zijn in jouw vakgebied.

Voor gevorderden

• Experimenteer met enkele van de hierboven genoemde zoektools, die je helpen om nieuwe RSS feeds te vinden op het gebied van onderwijs, je vak- en/of interessegebied;
• Maak een feed van een zoekterm op je eigen vakgebied en abonneer je op de RSS-feed ervan. Wat dacht je van vaktermen, de naam van je onderwijsinstelling of misschien je eigen naam (dat noemen ze een ‘ego-feed’);
• Schrijf over je uitwerking een stukje op je weblog en verwijs naar je openbare pagina. Werk gedurende het 21eDingen programma met je RSS reader door nieuwe feeds toe te voegen;
• Pas je persoonlijke RSS-reader aan aan je eigen wensen en breng orde in de stroom van informatie die je op gang gaat brengen door tabbladen aan te maken, bijv.:
  • ‘Nieuws’ (ieder dagblad heeft RSS!);
  • ‘Privé’ (Marktplaats, de weblog van een kennis, je (sport)vereniging);
  • ‘Vaknieuws’. Voeg onder elk kopje minstens drie RSS feeds toe die je aantreft op websites die je regelmatig bezoekt vanwege je vak. Wellicht tref je een RSS feed aan bij je vakorganisatie zijn, een wetenschapssite, tijdschrift of een organisatie als SURF;
  • ‘Onderwijs en ict′. Bij het eDing over weblogs kies je er een aantal uit die je de vanaf nu gaat volgen door je te abonneren op de RSS-feed.

Achtergrondinformatie

• Filmpje: RSS in plain English;
• RSS-ideas for Educators / Quentin D’Souza (www.TeachingHacks.com);
• Een serie van 3 Nederlandstalige screencasts over Netvibes:
  • Het aanmaken van een account,
  • RSS feeds toevoegen,
  • RSS feeds lezen,
• Een screencast over het gebruik van Netvibes, bestemd voor begeleiders van studenten bij een lerarenopleiding,
• Netvibes in plain Dutch (of liever gezegd: Vlaams);
• 7 Things You Should Know About RSS / Educause.

Inleiding

Wie vroeger naar het theater ging, nam tot zich wat de makers gaven. Er was weinig tot geen interactie: de voorstelling was tevoren ontwikkeld en werd uitgevoerd zoals die was. In latere jaren veranderde dat: acteurs gingen zich meer richten tot het publiek en de voorstelling werd – gedeeltelijk – ter plekke ingevuld. Stand-up comedy, een theatervorm waarin het publiek een centrale rol vervult, is al ontwikkeld in de vorige eeuw, maar kent in deze eeuw een grote groei. Blijkbaar is er een groeiende behoefte aan interactie en willen we graag inspraak hebben in wat we zien.

Die behoefte aan interactiviteit speelt ook bij lezingen of presentaties: we vinden het prettig als een spreker luistert naar zijn publiek en zijn verhaal daarop aanpast. Lange tijd waren er beperkte mogelijkheden om dat te doen: soms peilden sprekers de meningen van de aanwezigen door middel van het opsteken van handen, maar daar bleef het vaak bij. Door de nieuwe media hebben we steeds meer interactiemogelijkheden kregen. Bij televisie zaten we nog achterover in onze stoel te kijken; bij het nieuwe medium games moeten we aan de slag en krijgen we de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op datgene wat we zien. Datzelfde geldt voor gedrukte media en internet: een boek lees je van a tot z, terwijl internet ons verleidt om steeds andere wegen te verkennen. Bij televisie-uitzendingen zijn we er al aan gewend dat het publiek kan bepalen wie een wedstrijd wint: je kunt bellen of sms’en om te laten weten wie volgens jou de beste is. Deze technische faciliteiten voor het creëren van interactie zijn inmiddels zo goedkoop geworden dat we ze ook in het onderwijs kunnen toepassen.

Stemmen in het onderwijs

Het houden van een monoloog vonden we lange tijd de beste invulling van een hoorcollege. Nu weten we dat het effectiever is om tijdens colleges interactie met de studenten te hebben, zodat zij actief met de leerstof om gaan. Dit kan natuurlijk door één op één met studenten in gesprek te gaan of in discussie met heel de groep. Je kunt ook studenten om hun mening vragen door hun hand op te steken. Wil je de meningen van de studenten inventariseren, dan is het stemmen met handopsteken een goed middel. Nadeel van deze stemvorm is dat het niet anoniem is en studenten elkaar kunnen beïnvloeden. Dit is te ondervangen door studenten hun antwoord op een briefje te laten schrijven, deze te verzamelen en te tellen. Een omslachtige wijze. Anoniem stemmen kan ook op andere manieren:

• Stemkastjes
• SMS-stemmen
• Internet-stemmen

Naast het voordeel dat studenten elkaar niet meer beïnvloeden tijdens het stemmen is ook een voordeel dat de resultaten heel duidelijk in een diagram weergegeven kunnen worden. Nadeel van deze systemen is dat ze geld kosten en je ze voorafgaand aan het college moet organiseren. Je moet niet alleen de vragen verzinnen maar ook antwoordopties. Het blijkt dat dit de nodig ervaring vereist, om dit goed te doen.

Bij de meeste systemen is het alleen mogelijk om studenten te laten kiezen tussen verschillende voorgedefinieerde antwoorden. Bij sommige systemen is het ook mogelijk om open vragen te stellen, zodat de student het antwoord zelf kan formuleren.

We zullen hieronder, na een algemene introductie en de visie van studenten op stemmen in het onderwijs, de drie bovenstaande stemsystemen verder beschrijven.

Algemeen

Een belangrijk voordeel van stemmen ten opzichte van informeel vragen, is dat studenten worden gedwongen een keuze te maken en zo het geleerde daadwerkelijk toe te passen.

Het stemmen is op verschillende manieren in het onderwijs in te zetten. Hier volgen enkele mogelijkheden van het gebruik:

• Testen van voorkennis studenten.
• Keuze maken voor vervolgcollege.
• Opiniepeiling, bijvoorbeeld voor het opstarten van een discussie.
• Bewustwording van studenten: welke kennis beheersen ze nog niet. Bijvoorbeeld door het stellen van tentamenvragen.
• Controle voor de docent. Heb ik iets goed uitgelegd?
• Idols: kiezen voor een winnaar.
• Inventariseren van kenmerken van de deelnemers om zo een beeld te krijgen van de samenstelling van de groep en je eigen positie.

Aan de Rijks Universiteit Groningen zetten ze stemmen in om de aandacht van studenten te verhogen. Na 20 minuten college zakt de aandacht meestal in. Hun ervaringen en inzet van stemmen staat beschreven in een interview met Koos Winnips. Een verder onderzoek van deze auteur is beschreven in het rapport Reactiecollege: intensivering van het onderwijs in grote colleges.

Op de blog van Wilfred Rubens worden twee artikelen behandeld die gaan over stemmen. Er is een discussies gaande dat stemmen in de les vaak gaat over techniek en het bij de les houden van studenten. Maat het is ook mogelijk om te streven naar een nieuwe didactiek waarbij het gaat om een dialoog tussen docent en lerenden.

Wat vinden studenten ervan?

Bij de Vrije Universiteit is een pilot gehouden met het SMS-stemmen. In dit interview geven studenten aan wat ze van het SMS-stemmen vinden.

1. Stemkastjes
   Een voorwaarde voor het gebruik van stemkastjes is dat je instelling stemkastjes heeft. Een set bestaat uit een aantal stemkastjes, en een ontvanger die op de computer aangesloten moet worden. Wanneer je de stemkastjes gebruikt, is het nodig om bijgeleverde software te installeren. Met de meeste systemen kun je voor het college vragen maken in PowerPoint of Keynote. Op deze pagina van Ohio University geven docenten aan waarom ze stemkastjes inzetten, hoe je deze het beste inzet en wat goede vragen zijn. In de filmpjes praat men over clickers; dit is de Engelse benaming voor stemkastjes.Het gebruik van stemkastjes is erg direct: je ziet precies met welk stemkastje nog niet gestemd is en de uitslag is direct op het scherm te laten zien. Tevens is het mogelijk om antwoorden op verschillende vragen te differentiëren. Wanneer je bijvoorbeeld bij de eerste vraag hebt gevraagd aan te geven of ze vrouw of man zijn, dan kun je in een volgende vraag onderscheid maken tussen wat de vrouwen hebben geantwoord en wat de mannen. Een stemkastje kost circa 50 euro.
2. SMS-stemmen
   Het is mogelijk om een meerkeuzevraag te stellen en de studenten te laten antwoorden via het versturen van een SMS. Studenten moeten bereid zijn om hieraan een SMS te besteden. Uit ervaringen bij de Vrije Universiteit blijkt dat studenten de kosten van het versturen van een SMS geen probleem vinden omdat ze een SMS-bundel hebben. Uit onderzoek blijkt dat het versturen van een SMS soms te veel moeite is. Het is dus zaak om studenten genoeg uit te dagen, opdat ze bereid zijn om een SMS te versturen. Het uitvoeren van de stemming kost ook meer tijd dan een stemming met stemkastjes omdat het schrijven en versturen van een SMS meer tijd kost dan het indrukken van een knop op een stemkastje.Binnen Nederland zijn er diverse aanbieders van het systeem van SMS-stemmen waarbij een stem-sessie ingekocht kan worden. Via SURFmarket, is het mogelijk om een abonnement af te sluiten voor het programma Send2vote. Op de site van Send2vote staat software, een gebruikshandleiding en het is mogelijk om een gratis stemsessie te organiseren met een maximum van vijf stemmen. Begin 2011 is het programma Shakespeak verkrijgbaar, een dochteronderneming van Send2vote. Dit programma werkt binnen PowerPoint. Heet programma kan dan ook alleen gebruikt worden in een windows-omgeving. In een dia kan je een vraag plaatsen, waarna de deelnemers kunnen reageren. De resultaten zijn direct zichtbaar in de presentatie. Voor het gebruik van Shakespeak is geen jaarlicentie nodig, je kunt losse credits kopen.
3. Internet-stemmen
   Wanneer studenten laptops of telefoons met internet tot hun beschikking hebben, is het mogelijk om een stemming te houden via het internet. Ook dit is op verschillende wijze te organiseren.Op twtpoll.com is het mogelijk om een vraag aan te maken. Je krijgt dan een unieke url, bijvoorbeeld twtpoll.com/0xf0qu. Bij het bezoeken van die pagina heb je de mogelijkheid om te stemmen en de resultaten van de stemming bekijken.Via Polleverywhere is het mogelijk om zowel via Twitter als via een internetpagina te stemmen.Op de site van Poll Everywhere kun je zien hoe het werkt. Voor het onderwijs kun je een gratis account aanmaken waarbij je 32 gebruikers kunt registeren en ook onbeperkt anoniem kunt stemmen. Je kunt ook onderstaande introductie bekijken.Via Shakespeak is het ook mogelijk om studenten vragen te laten stellen. De vragen kunnen ingestuurd worden via sms, Twitter of een internetpagina verschijnen in een apart venster. Vanuit dat venster is het mogelijk vragen te selecteren welke daarna door te sturen zijn naar de beamer. Lees een gebruikservaring op de blog van Rose Leighton.Er ontstaan steeds meer toepassingen waarmee gestemd kan worden. Zo heeft Purdue University een applicatie ontwikkeld waarmee studenten vragen in kunnen sturen via Facebook, Twitter of SMS: Hotseat. In een forum kunnen studenten alle ingestuurde vragen een waardering geven. De docent kan bijvoorbeeld de best gewaardeerde vraag behandelen in college.

   In het Europese project EduMECCA is een stemsysteem ontwikkeld voor iPod’s, iPhone’s en iPad’s. Zij schrijven: “The Student Response System adds significant benefits to both instructor and students: the instructor gets immediate feedback on how well the students follow a lecture; while the students get instant feedback on their understanding of key concepts. The SRS integrates a simple, web-based interface for the teacher with next-generation mobile devices which the students use to provide feedback during lectures.”

   Ook speciaal ontwikkeld voor het onderwijs zijn Socrative en SoapBox. Deze applicaties zijn uitermate geschikt voor gebruikt op smartphone en tablets. Socrative heeft een range aan verschillende vraagtypes aanwezig. Met SoapBox hebben de studenten beschikking over een ‘Ik snap het niet meer’-knop. Dit geeft de docenten inzicht over hoeveel studenten zijn uitleg niet meer snappen. Een andere uniek mogelijkheid van SoapBox is een Q and A sectie. Studenten kunnen vragen indienen en op alle ingediende vragen stemmen. De belangrijkste vraag die leeft onder de studenten kan de docent dan beantwoorden. Ook na de les blijven de vragen beschikbaar en kan de docent antwoorden toevoegen.

Tips en trucs

• Test een stemsysteem altijd voordat je het in gaat zetten. Je moet wennen aan de interface en ook aan de interactie met de studenten tijdens het stemmen. Test het bijvoorbeeld met een paar collega’s.
• Vraag na het stellen van een vraag nooit: “Wie heeft voor antwoord A gestemd?” Het anonieme van de stemming vervalt zo en het is dubbelop. Je kunt wel vragen ‘Kan iemand die voor A heeft gestemd zijn keuze toelichten?’.
• Stel bij de eerste keer stemmen niet meer dan drie vragen. Je doet zo ervaring op en loopt minder risico dan wanneer je het hele college aan het stemmen hebt opgehangen.
• Stel niet te veel vragen. Studenten kunnen ‘vraag-moe’ worden. Bij het stemmen via sms is drie per uur voldoende. Stemkastjes werken sneller dan sms-stemmen, waardoor studenten ook minder snel “stem-moe” zijn.
• Zet het stemmen niet bij elk college in, varieer.
• Vraag na het stemmen aan enkele studenten wat ze van het stemmen vonden. Misschien hebben ze tips om de inzet en betrokkenheid nog verder te vergroten.

Opdrachten

1. Onderzoek of je instelling in het bezit is van stemkastjes. Als dat zo is, leen deze set en voer een testsessie uit. Mocht je instelling geen stemkastjes hebben test dan de toepassing TWTpoll.
2. Plaats je ervaringen op je blog: welke vraag heb je gesteld? Was het eenvoudig om dit in te zetten? Welke tip geef je een collega die dit wil inzetten?

Voor gevorderden

• Test de applicatie van SoapBox of Socrative. Test deze uit met een aantal mensen. Schrijf over je ervaringen en de kansen en bedreigingen die je ziet voor deze applicatie in je weblog.
• Bekijk dia 10 en 11 van de presentatie van Renée Filius en Magda Ritzen. Op deze dia’s staan voor- en nadelen van stemkastjes. Vertel in je blog welke voordelen van toepassing zijn voor jouw les en hoe je die gaat realiseren. Zijn er ook manieren om de door hen genoemde nadelen te ondervangen?
• Vergelijk de verschillende stemsystemen en vertel welke functionaliteiten jij belangrijk vindt voor jouw onderwijs (bijv. mogelijkheid om multiple choice of juist open vragen te stellen, verschillende outputmogelijkheden enz.) en hoe je ze wilt toepassen.

Achtergrondinformatie

• Links naar programma’s
  • SoapBox: via internet stemmen, Q and A en ‘Ik snap het niet meer’-knop;
  • Socrative: verschillende vraagtypes via internet;
  • Polldaddy: Met handleiding gemaakt door het tijdschrift Computer!Totaal;
  • Poll Everywhere: stemmen via internet en Twitter;
  • Send2vote: stemmen via SMS;
  • Shakespeak: stemmen en vragen stellen via SMS, Twitter en internet;
  • Mobillion: Via Mobillion is het mogelijk om via een internetpagina een SMS stemming te organiseren. Voordeel is dat er geen contract afgesloten hoeft te worden en je niets hoeft te installeren. Nadeel is dat de studenten naar een betaald 0900 nummer moeten sms’en;
  • twtpoll: stemmen via internet;
  • eInstruction: leverancier van stemkastjes;
  • IVS, Interactive Voting System: leverancier van stemkastjes;
  • interwrite: leverancier van stemkastjes (bijv. de CPS-IR);
  • Survey Monkey: een site om gratis vragenlijsten op het internet te maken;
  • eClicker: stemmen met iPhone, iPad;
  • Student Response Network: stemmen en vragen stellen via iPhone, iPad.
• Links naar internetpagina’s
  • May I have your votes, please: SMS2vote vs TurningPoint: Weblogpost op ICT en Onderwijsblog met een vergelijk tussen het SMS-stemmen en het stemmen met stemkastjes;
  • Using Student Response Systems to Increase Motivation, Learning, and Knowledge Retention: Innovate : Journal of Online Education, oct./nov. 2008, over de inzet van stemsystemen;
  • Nova College: leerlijn over stemmen;
  • Wiki over stemkastjes: Een Wiki van het Centrum voor de Productie van Innovatief Onderwijs van de faculteit Betawetenschappen van de Universiteit Utrecht;
  • Presentatie over stemkastjes: Renée Filius en Magda Ritzen gaven op de SURF Onderwijsdagen 2008 een presentatie over de inzet van stemkastjes.
  • Clicker Resource Guide: An Instructors Guide to the Effective Use of Personal Response Systems (Clickers) in Teaching
  • Hoe & waarom, draadloos stemmen tijdens colleges. Uitgave van SURF met de ervaringen van het stemmen met stemkastjes bij het AMC.

Inleiding

Inleiding

 Video wordt al heel lang in het onderwijs gebruikt. Meestal gaat het daarbij om het bekijken van videomateriaal, maar inmiddels is het maken van films ook heel populair geworden. o.a. omdat bijna iedereen wel een apparaat heeft om zelf film mee op te nemen. De meeste mobiele telefoons kunnen tegenwoordig video opnames maken en er zijn instant USB camera’s te koop zoals de ‘Flip’ en andere camera’s.

Video maken in het onderwijs

Het maken van een filmpje hoort inmiddels tot de alledaagse activiteiten van jongeren, net als het online zetten van de gemaakte films. Studenten maken ook steeds vaker video’s in opdracht van hun docent. Dat kan gaan om opnames van bijvoorbeeld presentaties of gesprekstechnieken, maar ook om korte documentaires of nieuwsitems. Videoblogs worden door studenten en door docenten gemaakt, als een soort videodagboek. Een mooi voorbeeld hiervan is het videoblog van docent Sjaak Jansen, gespot op Leraar24.

Video’s worden geplaatst op een streamingvideo-platform. Het meest bekende platform is YouTube, maar er zijn er nog veel meer.

Video maken voor het internet gaat meestal in drie stappen:

1. Opnemen;
2. Bewerken en opslaan;
3. Uploaden naar een videoplatform, bijv. YouTube.

Omdat het maken van video zo eenvoudig is geworden en omdat de kosten voor de apparatuur gedaald zijn, worden er veel filmpjes gemaakt. Dat wil niet zeggen dat alle producties technisch ook goed zijn. Het goed gebruik maken van licht en een statief kunnen de kwaliteit sterk beïnvloeden. Ook geluid speelt een belangrijke rol.

Ook als je filmt met relatief eenvoudige apparaten, zoals de Flip (een camera met de ingebouwde usb-stick, die je direct met je computer kunt verbinden), is het goed om te realiseren dat beelden beter worden met een goede belichting en dat geluid een belangrijke rol speelt. Zorg er in ieder geval voor dat als je met een instant camera filmt niet te ver van de spreker staat. En gebruik, waar mogelijk, een klein statief. De beeldkwaliteit van een video wordt bepaald door de resolutie van de video en de beschikbare bandbreedte waarmee je de video kunt afspelen.

Videobestanden zijn vaak groot en er bestaan verschillende bestandsformaten. Er is een continue competitie tussen Apple en Microsoft tussen de verschillende formaten. De formaten zijn niet zonder meer uitwisselbaar. Apple werkt met MOV of MP4 bestanden. Bewerken doe je met Apple iMovie. Windows werkt met AVI bestanden. AVI bewerk je met Windows Moviemaker en je bewaart het als WMV bestand.

Als je met een videocamera werkt kun je meestal mbv. via een USB kabel de video inlezen en daarna bewerken en opslaan als MP4 (Apple) of WMV (Windows) bestand.

MP4 en WMV bestanden zijn meestal te groot om te e-mailen. Een oplossing hiervoor is om deze naar een streamingserver te uploaden zoals YouTube of een videoplatform van de eigen onderwijsinstelling.
YouTube heeft een uploadlimiet van 15 minuten per filmpje. Het uploaden van langere films is onder bepaalde voorwaarden toegestaan. Wanneer je een video uploadt naar YouTube, kun je ervoor kiezen of je de video openbaar of privé wilt delen, of de video als ‘verborgen’ wilt markeren. Als je de video privé deelt, kun je maximaal 25 mensen met een YouTube-account uitnodigen om je video te bekijken. Door je video als ‘verborgen’ te markeren, kan iedereen met de link de video bekijken, of ze nu wel of niet een YouTube-account hebben.

Toepassingen
Video wordt ondermeer gebruikt om te reflecteren, om bijvoorbeeld te laten zien aan docent of coach of je al over voldoende presentatievaardigheden beschikt.

Ook wordt video ingezet bij projecten waarbij studenten bijvoorbeeld gezamenlijk een evenement in beeld brengen. Bijvoorbeeld het WKAmsterdam, een jaarlijks cultureel (voetbal-)evenement in Amsterdam waarbij 32 nationaliteiten strijden om de eer. In 2008 kregen studenten van Hogeschool INHolland Vrijetijdsmanagement van het Ministerie van Buitenlandse Zaken de opdracht dit evenement in beeld te brengen voor de ambassades. De gemaakte video’s werden beoordeeld en na goedkeuring en selectie zijn ze gedownload en vervolgens op YouTube gezet. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft een aantal van de filmpjes ingesloten in de websites van herkomstlanden.

Voor het taalonderwijs kan het interessant zijn om studenten een ondertiteling te laten maken bij een film. Als je de video zelf hebt gemaakt, kun je in MovieMaker eenvoudig een ondertiteling maken. Voor het maken van een ondertiteling bij filmpjes die op YouTube staan, kan je o.a. terecht op de sites Universal Subtitles en CaptionTube. YouTube biedt deze mogelijkheid sinds kort ook zelf. Als je een filmpje hebt gemaakt kun je die ook plaatsen op DotSub, en daar ook de vertaling maken. Als je bij een online filmpje van een ander ondertitels wilt plaatsen moet je altijd toestemming hebben van degene die de film online heeft gemaakt en/of online heeft gezet.

Door studenten zelf te laten werken met video kun je ze niet alleen wijzen op de mogelijkheden van het maken en delen van video’s, maar ook op de gevaren ervan. Een filmpje van een overuitbundige feestpartij zal een potentiële werkgever niet overtuigen van de afgebeelde persoon voor een verantwoordelijke baan. Door zelf te filmen leren studenten hoe ze video’s kunnen gebruiken om een boodschap over te brengen, en hoe ze de boodschappen van anderen kunnen interpreteren, en ze leren naar zichzelf te kijken en te reflecteren. Door zelf video’s te plaatsen op een videoplatform gaan studenten nadenken over copyright en privacy en wat ze wel niet kunnen plaatsen.

Tips en trucs

• Zoek op YouTube naar handleidingen over het gebruik van camera’s of videobewerkingssoftware. Vul in het zoekscherm op YouTube de naam van de hard- of software in, plus het woord tutorial.
• (Vlaamstalige) cursus Windows Moviemaker voor de Windowsversie XP;
• Handleiding voor Windows Live Moviemaker, voor Windows Vista of Windows 7.

Opdrachten

1. Maak een instructiefilmpje of een kort introductiefilmpje voor je vak of over jezelf en plaats dit op een videoplatform naar keuze.
2. Onderzoek de mogelijkheden om de video af te schermen. Kan je de video toegankelijk maken voor jezelf alleen, toegankelijk maken met een link, met een wachtwoord, toegankelijk op uitnodiging of toegankelijk voor iedereen? Schrijf een blogpost over het maken van jouw filmpje en de dingen waar je tegen aan bent gelopen. Geef je mening over hoe studenten kunnen omgaan met kwesties als copyright en privacy.

Voor gevorderden

• Maak een wat uitgebreide montage van het introductiefilmpje. Je kunt daarbij overgangen, titels etc. gebruiken. Achtergrondmuziek geeft een extra dimensie aan je productie. Let daarbij op copyright.

Achtergrondinformatie

• In de community Webstroom en Weblectures zijn tal van artikelen te vinden over video in het onderwijs;
• Wikipedia heeft uiteraard een artikel over YouTube;
• Rechtenvrije muziek onder een videoproductie plaatsen: TribeofNoise;
• weblog Leervlak.nl / Jeroen Bottema schrijft over zijn ervaringen met Videoreflectie in digitaal portfolio;
• YouTube en onderwijs / Wilfred Rubens op zijn weblog Technology enhanced learning;
• Of je YouTube in de klas kunt gebruiken … / John van Dongen op zijn weblog Onderwijsvooruitzichten;
• Handleidingen voor het maken van een documentaire / Ds. J.L. Piersonschool, Enschede. Website met diverse handleidingen en tips en trucs voor het maken van een documentaire. Gemaakt voor de basisschool maar ook zeer bruikbaar voor het VO en het HO;
• Praktisch (Engelstalig) artikel van Teachinghacks met links naar voorbeelden en handleidingen, over de mogelijkheden van videosharing-sites;
• Leraar 24: een website met video’s met onderwijsprojecten en -tips;
• sites om filmpjes van ondertiteling te voorzien: CaptionTube en DotSub ;
• Videotutorial (6 lessen) Pinnacle, gemaakt door Van Duuren Media;
• Vergelijking videoplatforms in Wikipedia;
• leerlijn Nova College over YouTube.

Inleiding

De telefoon is een communicatiemiddel dat bijna iedereen gedachteloos gebruikt. Naast vaste telefonie is ook mobiele telefonie een geaccepteerde communicatietechniek. Bijna elke Nederlander heeft een telefoonnummer en is dus telefonisch te bereiken. Bij telefoneren is het zo geregeld, dat de persoon die belt voor de verbinding moet betalen.

Om deze belkosten te omzeilen, is het mogelijk om via het internet te bellen. Dit kan via gratis computerprogramma’s als Skype of Google talk of Google Hangout (Google talk via een plug in bij GooglePlus). Hierbij is het noodzakelijk dat de persoon die je wilt bellen ook een account heeft bij deze dienst. Je belt via Skype en Google Talk niet naar een telefoonnummer, maar naar een accountnaam. Het is noodzakelijk dat beide personen die met elkaar willen bellen zijn ingelogd op het hetzelfde systeem. Het is mogelijk om met meerdere mensen tegelijkertijd een gesprek te voeren, te videobellen (één op één) en zelfs je scherm te delen.

VOIP
Naast het bellen via deze programma’s is het ook mogelijk via een internetprovider te bellen via het internet of via de kabel. Dit heet VOIP: Voice over IP (Internet Protocol). Deze vorm van bellen maakt gebruik van de standaard telefoonnummers. Het bellen verloopt via een VOIP-telefoon of via een normale vaste telefoon die is aangesloten op een VOIP-modem. Een computer is niet nodig om via VOIP te bellen. Omdat dit een vervanger is van het normale thuisgebruik van de telefoon, behandelen we het niet binnen die eDing.

Skype
Via Skype kan je niet alleen bellen naar personen die op dat moment achter de computer zitten; het is ook mogelijk om naar bestaande telefoonnummers te bellen. Om dit mogelijk te maken heb je beltegoed nodig op je account. Dit kun je via internet aanschaffen. Met name de internationale belkosten zijn via Skype stukken lager dan de reguliere kosten.

Voor het voeren van kwalitatief goede gesprekken is het aan te bevelen om een microfoon en koptelefoon te gebruiken. Deze worden gecombineerd verkocht onder de naam ‘headset’. Bij een slechte internetverbinding kan de kwaliteit van het geluid tegenvallen.

In deze instructievideo legt Christopher Chiang, docent aan de Monta Vista High School, Cupertino, United States, uit hoe je Skype installeert en hoe hij het inzet in zijn onderwijs.

Het bellen via de computer heeft vier belangrijke voordelen:

1. Kosten
   Het bellen tussen gebruikers die gebruik maken van hetzelfde programma is gratis. Het bellen naar standaard telefoonnummers is meestal goedkoper dan met de gewone telefoonverbinding. Internationale gesprekken via internet zijn stukken voordeliger dan via het vaste netwerk;
2. Versterken
   Omdat de telefoongesprekken via de computer lopen, is het redelijk eenvoudig om deze te versterken zodat ze in een gehele klas te horen zijn. In leslokalen en collegezalen met computer is deze vaak aangesloten op luidsprekers;
3. Opnemen
   Gesprekken via een computer zijn met bepaalde programma’s op te nemen om later weer af te luisteren;
4. Eenvoudige telefoonconferentie.

Het is mogelijk en zeer eenvoudig om met meerdere mensen tegelijkertijd te spreken. Zo is het mogelijk om telefonisch te vergaderen.

Internetbellen in het onderwijs

Het telefoneren via de computer is op verschillende manieren in het onderwijs in te zetten. Een docent zegt het volgende: “I most often use Skype to call guest speaker’s land lines/cell phones. Other classes have used Skype as a way for sick or suspended students to attend class virtually.”

Hier staan enkele mogelijkheden van het gebruik.

• Zieke docent / student
  Wanneer een docent ziek is kan hij via de telefoon toch instructie of uitleg geven. Een student kan onderwijs volgen d.m.v. bellen via internet, zonder in de klas aanwezig te zijn;
• Expert in de klas
  Het binnenhalen van externe expertise in een college kan erg nuttig zijn. Wanneer een expert niet in de gelegenheid is om naar de instelling te komen, of wanneer dit te veel tijd of geld kost, is bellen via internet een goede oplossing om de expert een verhaal te laten vertellen;
• Begeleiding op afstand
  Tijdens stages is het belangrijk om contact te houden met studenten. Dit zou kunnen plaatsvinden door te bellen via internet. Zeker bij studenten die in het buitenland stage lopen, is dit een goedkoper alternatief dan bellen via een vast nummer.
  Bij een HBO instelling organiseren ze voor dit contact stageterugkomdagen. Studenten die in het buitenland stage lopen kunnen niet naar de instelling te komen op deze stage terugkomdagen. Buitenlandse stagiair(e)s kunnen dan een groepsoverleg via Skype organiseren, voor het onderlinge contact en het contact met de instelling;
  Bij de Hogeschool Leiden heeft men een pilot gedaan met als titel: Coach in de pocket. Bij de begeleiding van studenten op afstand werden video-gesprekken gevoerd via iPad’s met het programma FaceTime van Apple.
• Samenwerken / Vergaderen
  Bellen via internet kan plaats vinden in groepsverband. Een handige wijze om op afstand met elkaar te vergaderen. Zo zijn reistijden te voorkomen;
• Telefonisch spreekuur
  Middels bellen via internet kunnen docenten een ‘telefonisch’ spreekuur kunnen houden. Door alleen op afgesproken tijden in te loggen, bepaal je als docent op welke moment je beschikbaar bent. Op andere momenten log je niet in op de applicatie en kunnen de studenten geen vragen stellen.
  Bij sommige instellingen is het mogelijk om via Skype vragen te stellen aan studievoorlichters of studenten;
• Taalonderwijs
  Studenten taalonderwijs kunnen met native speakers bellen om zo te oefenen. John Daniëls beschrijft op zijn site Internetonderwijs hoe hij Skype op deze wijze heeft ingezet.

Tips en trucs

• Gebruik voor een betere geluidskwaliteit een headset.
• Stem voor het bellen duidelijk af welk systeem je gaat gebruiken en wissel de accountnamen uit. Test de verbinding vooraf.
• Op een computer waarbij je niet de rechten hebt om een programma te installeren, kun je toch bellen met Skype door deze op een memorystick te plaatsen. Dit is uitgelegd in deze notitie van Willem Karssenberg.
• Google Talk en Google Hangouts zijn gekoppeld aan andere diensten zoals, e-mail en bestandopslag. Dit zou invloed kunnen hebben op de keuze voor een toepassing.
• Wanneer je wilt bellen met studenten, is het handig tevoren te inventariseren welk systeem het meeste gebruikt wordt en daar dan voor te kiezen.

Opdrachten

1. Gesprek via Skype of Google Talk.
   Voer een gesprek via internet. Maak een afspraak met een cursusdeelnemer of collega om dit gesprek te voeren. Spreek met elkaar af welke van de drie hierboven genoemde programma’s jullie gaan gebruiken. Zorg dat het programma op je computer (of op een memorystick) staat en maak een account aan. Geef in je persoonlijk blog weer wat je ervaringen zijn: welk programma heb je gebruikt, hoe eenvoudig en gebruiksvriendelijk was het en hoe was de geluidskwaliteit? Wat is volgens jou de meest nuttige toepassing van bellen via het internet binnen het Hoger Onderwijs?
2. Voer een teleconferentie met meerdere mensen via een van de genoemde programma’s of test het bellen via internet in een collegezaal en onderzoek of het goed functioneert in deze opstelling. Schrijf hier ook een blogpost over en geef tenminste één aandachtspunt waarop je moet letten om de inzet van deze techniek tot een succes te maken.

Voor gevorderden

• Met de meeste applicaties waarmee je kunt bellen via het internet is het ook mogelijk om te videobellen. Voer met één van de applicaties een videochat.
• Deze applicaties zijn ook te gebruiken op smartphones. Nadeel van de diverse programma’s is dat je niet van het ene programma met het andere kunt bellen. Hier zijn ook weer oplossingen voor ontwikkeld. Met deze programma’s is het mogelijk om te bellen en chatten via verschillende sites. Zo kunnen ook de gesprekken van Skype, MSN, AIM, Google Talk in Nimbuzz gevoerd worden. Via Fring is het ook mogelijk om te chatten met je contacten van Facebook en Hyves. Onderzoek één van deze applicaties.

Achtergrondinformatie

• Links naar programma’s
  • Skype
  • Googletalk
  • Fring
  • Nimbuzz
  • Voipbuster
• Links naar internetpagina’s
  • Bellen via internet met de consumentenbond, uitleg over bellen via internet op de weblog van Pierre Gorissen;
  • Animatie met uitleg over VOIP van Explenis;
  • Skype, informatie over inzet van Skype binnen het talenonderwijs;
  • Skype in de Proeve van Bekwaamheid, Innovatie in ICT en Onderwijsblog van Patrick Koning;
  • Skype op Usb, presentatie van Willem Karssenberg met uit hoe je kunt bellen middels Skype op een USB-stick;
  • Handleiding Adobe Connect, een programma waarmee je kunt videoconferencen, dus ook bellen. Het was een onderdeel van SURFgroepen.; deze dienst is echter inmiddels opgeheven. Inloggen in Adobe Connect dient nu dus rechtstreeks gedaan te worden, d.w.z. dat deze handleiding bruikbaar is vanaf punt 2);
  • VuRoom is een plugin voor Skype waarmee het mogelijk is om om Skype in te zetten voor videoconferencing. Je kunt het gratis testen. Er zijn wel maandelijke kosten aan deze service verbonden.
  • TeamSpeak is een gratis programma waarmee je met meerdere mensen tegelijkertijd kunt spreken. Het is eenvoudig te installeren en je kunt eenvoudig een beveiligde “praat kamer” maken.

Inleiding

De term ‘wiki’ is afgeleid van ‘wiki wiki’, Hawaïaans voor ’snel, vlug, beweeglijk’. Het is dan ook de naam van een busdienst op Hawaï. Daarnaast is een wiki een website waarop gebruikers heel makkelijk samen aan informatie kunnen werken. Het bijzondere aan het samenwerken in een wiki is dat niet alleen ieders bijdrage aangevuld, verbeterd en verwijderd kan worden maar ook dat alle wijzigingen, met de naam van degene die de wijziging heeft doorgevoerd, online bewaard worden. Daardoor kan  iedereen zien hoe de huidige pagina tot stand is gekomen en wie daaraan een bijdrage hebben geleverd. De meest bekende wiki is Wikipedia, de online encyclopedie die gemaakt is door internetgebruikers. Klik maar eens op het Wikipedia-logo hiernaast om de encyclopedie te openen en zoek een pagina met inhoud waar je wat mee hebt, bijvoorbeeld je geboortedorp of een onderwerp uit je vakgebied.  Bekijk op die pagina de tabbladen ‘geschiedenis’ en ‘overleg’. Je ziet dan de geschiedenis van de pagina en hoe mensen samenwerken aan deze online encyclopedie.

Er bestaan open en gesloten wiki’s. Iedereen die toegang heeft tot internet kan een open wiki bekijken en, al dan niet na het aanmaken van een account, eraan bijdragen.  Wikipedia is de grootste open wiki op het web. Naast de Amerikaanse versie zijn er o.a. een Franse, Duitse en natuurlijk ook een Nederlandse versie van Wikipedia. Iedereen die een account aanmaakt bij Wikipedia kan wijzigingen aanbrengen in de wiki: van loodgieter tot kunstenaar en van puber tot gepensioneerde.

Een gesloten wiki is bedoeld voor een beperkt aantal mensen. Voor een gesloten wiki heb je toegangsrechten nodig om die te bekijken of eraan mee te werken. Meestal word je door de beheerder van de wiki uitgenodigd om een bijdrage te leveren.

Om een wiki te laten slagen is het van belang dat de deelnemers elkaars bijdragen respecteren en als doel hebben om gezamenlijk een goede tekst te schrijven. De discussiepagina – die bij elke wikipagina is te vinden – biedt de mogelijkheid om te overleggen wat de beste tekst is voor die pagina.

Wiki’s in het onderwijs

Wiki’s kunnen in het onderwijs op 2 manieren ingezet worden: je kunt ze raadplegen en je kunt er zelf een maken.

• Raadplegen.
  Wikipedia wordt door heel veel studenten gebruikt als naslagwerk. Als ze een onbekend begrip tegenkomen wordt het vaak opgezocht in Wikipedia. Volgens het tijdschrift Nature zijn de artikelen op het gebied van science ongeveer even nauwkeurig  als die in de beroemde Encyclopedia Brittanica. Maar waar de Encyclopedia Britannica geschreven is door experts op hun vakgebied die speciaal hiervoor zijn uitgenodigd, wordt Wikipedia geschreven en onderhouden door de gebruikers zelf. Omdat er zoveel gebruikers zijn, èn omdat deze gebruikers allemaal samenwerken om tot de beste inhoud te komen, is door de jaren heen Wikipedia steeds verder verbeterd waardoor de inhoud nu van hoge kwaliteit is. Onder de gebruikers ook veel hoogleraren, zoals Erwin. R. Seydel (o.a. Universiteit Twente), Dolph Kohnstamm (emeritus Universiteit Leiden), Robert Meijer (Universiteit van Amsterdam) en Joop van der Horst (Katholieke Universiteit Leuven).
  Dat deze mensen een bijdrage leveren aan Wikipedia betekent natuurlijk niet dat Wikipedia een wetenschappelijke bron genoemd kan worden. Maar Wikipedia kan door studenten wel gebruikt worden om zich te oriënteren op een bepaald onderwerp of cursus, mits ook andere bronnen geraadpleegd worden om de betrouwbaarheid van de in Wikipedia gevonden informatie te verifiëren. Daarnaast leent Wikipedia, door de pagina’s over het ontstaan van de tekst en de discussiepagina bij elk lemma,  zich er uitstekend voor om studenten te laten nadenken over de betrouwbaarheid van bronnen en om het belang van het vermelden van de datum waarop een internetbron is geraadpleegd te benadrukken. Een wiki biedt immers de mogelijkheid om vorige versies van een pagina te bekijken dus als de datum waarop een wikipagina is geraadpleegd wordt vermeld, kan via het tabblad ‘Geschiedenis’ de pagina zoals die was op die datum nog jaren daarna bekeken worden. Daarnaast kan soms de discussiepagina de start zijn van een discussie over in een bepaald vakgebied levende controverses.
• Zelf een wiki maken.
  Je kunt wiki’s niet alleen raadplegen: je kunt met een aantal mensen samen ook een wiki maken. Studenten kunnen samenwerken in een wiki, bijvoorbeeld om samen een werkstuk te maken, een essay te schrijven of een uitgebreid artikel. Een wiki kan ook gebruikt worden als voorbereiding op een conferentie of – na afloop daarvan – de verslaglegging van de presentaties die op die conferentie gegeven zijn.

Het werken met een wiki heeft een aantal voordelen:

• De docent kan – via de historie van een pagina en de discussiepagina – precies zien wie wat wanneer en waarom heeft gedaan in de wiki. Hierdoor wordt het ontstaansproces zichtbaar en het werk van de student kan – mede – hierop beoordeeld worden;
• Discussies over de inhoud kunnen gevoerd worden op de discussiepagina’s bij elke pagina, waardoor de tekst zelf steeds leesbaar blijft,
• De software zorgt voor versiebeheer: als per ongeluk iets is weggegooid of ten onrechte gewijzigd kan met één druk op de knop een vorige versie van de wiki teruggezet worden;

Door  studenten te laten publiceren op het web kan aandacht besteed worden aan copyright: wanneer mag je materiaal dat elders op het web gevonden wordt in je eigen wiki overnemen?

Tips en trucs

Om tekst te kunnen bewerken moet je je over het algemeen aanmelden. Soms wordt daarvoor een e-mailadres gevraagd, maar lang niet altijd. Toch kan het handig zijn om wel het e-mailadres op te geven bij het aanmelden: het wordt soms gebruikt om gebruikers te informeren over de pagina’s waarvan ze hebben aangegeven die te willen volgen en soms ook om het password toe te sturen als dat kwijt is geraakt.

Veel digitale leeromgevingen, bijvoorbeeld Blackboard en Sakai, bieden de mogelijkheid om binnen die omgeving een wiki op te zetten. Dat biedt een aantal voordelen: de student kent de omgeving, de hosting van de wiki is in handen van een bekende partij die hierop aangesproken kan worden en de toegang tot de wiki is beveiligd.

Wie graag gebruik wil maken van de kennis van de internetgemeenschap of niet de mogelijkheid heeft om een wiki op te zetten binnen de digitale leeromgeving van de onderwijsinstelling, kan gebruik maken van de vele (gratis) wiki’s op het web zoals Wikispaces, PBwiki en Wetpaint Wiki.

Opdrachten

1. Lees in ‘Wiki in het onderwijs : Didactische handreiking voor docenten’  het hoofdstuk ‘Waarom een wiki in het onderwijs?’ (p. 4-6). Schrijf vervolgens een blogpost over hoe in jouw onderwijs een wiki kan worden ingezet: als naslagmiddel of door studenten zelf een wiki te laten bouwen.
2. Beschrijf in een blogpost in welke situaties en onder welke voorwaarden jouw studenten gebruik mogen maken van wikipedia als naslagwerk.

Voor gevorderden

• Ga naar de speel- en ontdekwiki voor deze cursus. Maak hier een nieuwe pagina aan waarop je een stukje schrijft over wiki’s in het onderwijs. Voeg een afbeelding toe en embed een filmpje.
• Ga naar de Engelstalige of Nederlandstalige Wikipedia en lees een aantal lemma’s op jouw vakgebied. Corrigeer fouten of voeg iets toe aan deze encyclopedie.
• Zet een eigen wiki op bij Wikispaces, Wetpaint of Pbwiki. Zet alvast een aantal pagina’s klaar en nodig collega’s of studenten uit om je te helpen je wiki te vullen.

Achtergrondinformatie

• Wikipedia;
• Wikiversity: een deelproject van Wikipedia waarin samengewerkt wordt om open source leermiddelen te ontwikkelen;
• Wikibooks, een ander deelproject van Wikipedia waarin wordt samengewerkt aan open source educatieve tekstboeken voor het basis- tot en met het hoger onderwijs;
• Plaatsen waar je (gratis) je eigen wiki kunt maken:
  • PBWiki;
  • Wetpaint Wiki
  • Wikispaces;
• Wikimatrix: een website waar de specificaties van een groot aantal wikitools te vinden zijn;
• 7 Things You Should Know about Wikis / Educause;
• Onderwijs ontwerpen met een wiki / Yolande Spoeler;
• Voorbeelden van (Wetpaint-) wiki’s in het hoger onderwijs;
• Kollgkmm: wiki van 4 studenten van de lerarenopleiding Wiskunde 2e graads op de Hogeschool Utrecht;
• Artikel van Esther van der Linde op de website Digitale Didactiek waarin (o.a.) ingegaan wordt op de mogelijkheden van wiki’s in het onderwijs en weblogs worden vergeleken met wiki’s;
• Wikiën bij levensbeschouwing; een project in het voortgezet onderwijs waarbij leerlingen gedurende acht weken hun eigen lesmateriaal construeren ten behoeve van een toets;
• Wiki met heel veel webtools;
• Vergelijking tussen Encyclopedia Britannica en Wikipedia.

Inleiding

Heb je dat ook wel eens? Dat je bij een presentatie zit en denkt “dit zouden mijn collega’s ook moeten kunnen zien en horen”? Of dat je echt niet bij een presentatie of college kon zijn, maar die wel heel graag had willen kunnen bekijken? Dan ben je zeker niet de enige. Elke dag worden er daarom over de hele wereld opnames gemaakt van presentaties, colleges, promoties, instructies, lessen. Die opnames worden online beschikbaar gesteld zodat anderen die kunnen bekijken op internet of kunnen downloaden om later te bekijken en/of te beluisteren. Zo’n opname bestaat dan minimaal uit de audio van de spreker, maar meestal ook uit videobeelden en een opname van datgene wat via de beamer geprojecteerd wordt.
Ook in Nederland maken onderwijsinstellingen steeds vaker gebruik van zulke opnames, ook wel “weblectures” genaamd. Deze opnames krijg je via streaming techniek op je pc te zien. Dat betekent dat je niet hoeft te wachten totdat een (soms groot) bestand gedownload is op je pc: je krijgt het in stukjes en beetjes binnengestroomd en het blijft ook niet op je pc achter. Hieronder staat een screenshot van zo’n weblecture. Rood omlijnd is de video, de dia is groen omlijnd en wat aanvullende informatie over de spreker is blauw omlijnd.

Hoe werkt het?
Nog niet zo lang geleden, was het maken van een opname voor een weblecture tamelijk arbeidsintensief. Er werd met een voicerecorder of videocamera een opname gemaakt van de spreker. Die opname werd ingelezen in een computer en handmatig gekoppeld aan de dia’s van de spreker. Daarna werd het resultaat online geplaatst waarbij de opname niet te groot mocht zijn omdat bandbreedte van kijkers vaak beperkt was. Met name de foto’s op de dia’s waren vaak veel te groot voor een goede ontvangst.

Tegenwoordig zijn er geïntegreerde systemen om weblectures te maken op de markt. Dit kan een mobiele set zijn of er worden collegezalen en lokalen voorzien van een opnamesysteem. Bij beide opstellingen kan een opname vooraf ingepland worden en die start dan automatisch of doordat de spreker met een druk op de knop de opname start. Het opnamesysteem maakt dan volledig automatisch een video-opname en synchroniseert die met de eveneens automatisch gemaakte opname van het beeldscherm van de spreker. Tevens worden de gebruikte dia’s naar webformaat gecomprimeerd, waarmee het bandbreedteprobleem van voorheen opgelost is. Het resultaat wordt dan live gestreamed naar het internet of is anders binnen enkele minuten na afloop van de opname online beschikbaar. Allemaal zonder tussenkomst van mensenhanden en met hogere kwaliteit dan voorheen.

Weblectures in het onderwijs

Weblectures worden in het onderwijs vooral ingezet om colleges en presentaties vast te leggen en beschikbaar te maken voor studenten. Ze kunnen achteraf de hele opname of delen ervan nog eens bekijken. Bijvoorbeeld alleen de delen die niet die ze niet begrepen hadden. Voor studenten met een functionele beperking, een chronische ziekte, of waarvan de tijdens het college gebruikte taal niet hun moedertaal is, kunnen deze opnames een grote uitkomst bieden.Weblectures kunnen ook ingezet worden om de (beperkte) contacttijd met de studenten beter te kunnen benutten (flipping the classroom).

Daarnaast wordt er geëxperimenteerd met het inzetten van weblectures bij werkcolleges en practica of bij afstandsonderwijs waarbij het live via chat stellen van vragen de interactie van het livecollege vervangt. Ook wordt bekeken hoe de opnames gerichter ingezet kunnen worden, bijvoorbeeld door middel van het opnemen van de uitleg van deelonderwerpen in een “studio” zonder publiek waarna de opname als ondersteuning van de reguliere uitleg door de docent gebruikt wordt. Zie daarvoor ook eDing 4: Videomateriaal zoeken en gebruiken.

Het maken van een weblecture
Steeds meer onderwijsinstellingen schaffen een geïntegreerd product aan voor het maken van weblectures. Voorbeelden van producten die in Nederland gebruikt worden, zijn: MediaSite, Presentations2Go, Echo360, Podcast Producer. Voordeel van deze producten is dat het complete oplossingen zijn die meestal ook het beheer van de opnames op de server regelen, het inplannen van automatische opnamen mogelijk maken, toegang tot de opnames kunnen afschermen etc.
Nadeel is echter dat kosten die met de software en hardware gemoeid zijn relatief hoog zijn. Om te starten gaat het dan om bedragen voor licenties en complete opnameset van zo’n tien- tot twintigduizend euro per jaar.

Je kun ook eenvoudiger starten door zelf opnames te maken. Met een laptop of een MP3-speler (bijvoorbeeld een iPod) met externe microfoon kun je al prima opnames maken van de audio van een presentatie of les. Die kun je dan achteraf combineren met de dia’s en gratis online zetten via Slideshare.net. Met Zipcast kan je met een webcam een opname maken van jezelf terwijl je toelichting geeft op de dia’s in de presentatie die op Slideshare staat en dia’s en opname als één geheel publiceren. Het gebruik van Zipcast is gratis als het gaat om openbare weblectures. Ook met tools als Present.me en Knovio kan je opnames maken van jezelf en de diashow die je presenteert.

Als je een presentatie live streamt en opneemt, dan wordt meestal gesproken van een webinar: een interactieve weblecture met publiek. Daarvoor kan je gebruik maken van bijv. de webbased, gratis tools Vokle en Bigmarke of Adobe Connect en WebEx (niet gratis). Voor het bijwonen van deze webinars moet soms betaald worden. In opkomst zijn echter de MOOC‘s: Massive Online Open Courses, die bestaan uit webinars die voor iedereen gratis toegankelijk zijn.

Tips en trucs

• Vraag voordat je begint na wat er allemaal al mogelijk is binnen jouw organisatie. Het is zonde van je tijd om zelf op zoek te gaan naar hardware en software als er elders in de organisatie al ondersteuners rondlopen die een opname kunnen (laten) maken voor je.
• Begin klein. De meeste initiatieven zijn gestart met een camera achter in het lokaal of een docent die een MP3 speler met microfoon gebruikte om de audio van een les op te nemen. Laat zien wat de meerwaarde is in het onderwijs, wat studenten er van vinden en ga dan op zoek naar geld voor professionelere oplossingen.
• De audio van een weblecture is het belangrijkste dat er is. Als de spreker niet goed te verstaan is zal de opname niet beluisterd of bekeken worden. Investeer zo vroeg mogelijk in goede (dasspeld-)microfoons.
• Vind je het te spannend om meteen opnames te maken terwijl je voor een groep studenten staat? Begin dan eens met het opnemen van stukjes uitleg zonder publiek en eventueel alleen audio in combinatie met een presentatie. Zo kun je rustig wennen aan het terug horen van de opname van je eigen stem, het zien van jezelf op een video-opnames etc.
• Leer van anderen, bekijk weblectures van andere docenten en kijk wat zij doen of juist niet doen. Dit kun je ook samen met collega’s doen. Vraag aan hen wat ze goed of minder goed vinden aan jouw weblectures en bespreek op jouw beurt hun weblectures.
• Wil je opnames van gastsprekers maken? Leg ze dan altijd vooraf uit waarvoor je opnames maakt en vraag ze schriftelijk toestemming om de opname online te plaatsten. Het is zonde van je tijd als je de opname op verzoek van de spreker weer offline moet halen.
• Stel jezelf de vraag voor welke doelgroep je de opname wilt maken en met welk doel. Is het voor de studenten van het vak om het college nog eens terug te horen, dan mag de kwaliteit van de opname best iets minder zijn. Gaat het echter om visitekaartjesopnamen zoals de opening van het academisch jaar, houd dan rekening met betere en meer camera’s, postopname¬bewerkingen en wat dies meer zij.
• In het SURF project OASE wordt geëxperimenteerd met andere, uitgebreidere onderwijskundig verantwoorde manieren van inzet van weblectures. Denk bv. aan het benadrukken van fragmenten voor gericht vragen stellen aan studenten of aan vormen van afstandsonderwijs, waarbij vormen van feedback een extra uitdaging kunnen betekenen. Als je hier zelf ook aan denkt, neem dan contact op met de projectleider Leo de Jong.

Opdrachten

1. Zoek een weblecture op jouw vakgebied. Je kunt weblectures o.a. hier vinden:
   • Aantal Nederlandse onderwijsinstellingen. Kijk onder het kopje ‘Achtergrondinformatie‘ verder op deze pagina, welke onderwijsinstellingen weblectures online aanbieden.
   • YouTube;
   • MIT Open Courseware website;
   • iTunes U;
   • Open University UK (audio en video);
   • de Triple L website.

   Bespreek op je weblog:

   • Wat je ziet en hoe de techniek werkt. Hoe kun je navigeren door de weblecture?
   • Wat vindt je goed in de lecture en wat zou jij zeker niet doen?
   • Bedenk een opdracht bij de weblecture zodat studenten de weblecture terug willen kijken en beschrijf deze.
2. Leg uit waarom je wel of geen weblecture zou (laten) maken van je eigen colleges. Ga je die gewoon gebruiken of zijn er redenen om dit juist niet te doen?

Voor gevorderden

• Maak zelf een weblecture:
  • Vraag eerst na of er binnen jouw organisatie al ondersteuning voor geleverd wordt;
  • Kies dan een van hierboven genoemde opname mogelijkheden en neem een les/instructie/stukje uitleg op.
• Plaats de weblecture online, verwijs er naar in een blogpost. Beschrijf ook je eigen ervaringen met het maken van je eerste weblecture: wat viel mee, wat viel tegen, wat zou je de volgende keer anders doen of juist weer hetzelfde?
• Leg in een blogpost uit aan je collega’s wat een weblecture is en waarom zij die zouden kunnen willen gebruiken.

Achtergrondinformatie

• SURFacademy verzorgt webinars (interactieve weblectures) over de 21eDingen;
• De community weblectures houdt zich bezig met alle facetten van de registratie en verspreiding van colleges en andere onderwijsgerelateerde gebeurtenissen. De community heeft een LinkedIn groep en een SURFspace-groep;
• Website van het project OASE;
• Website van de VU over de didactische voordelen van weblectures;
• Lecturecapture.com is een communitysite die door Echo360 beheerd wordt. Hier vind je ook veel informatie die niet specifiek over dit systeem gaat;
• Live taggen van Weblectures: een project waarbij studenten tijdens een college live aantekeningen toevoegen aan een videoregistratie;
• project Consummate the Weblecture: een project waarbij studenten en docenten weblectures kunnen verrijken, bijv. door er links aan toe te voegen naar relevante sites of extra uitleg te geven, enz.;
• De Kahn-academy is een omvangrijk Amerikaans project waarbij leerstof in de vorm van weblectures wordt aangeboden aan het basis- tot en met het hoger onderwijs;
• Triple L is een inmiddels afgerond project rond weblectures, de website van het project bevat niet alleen verwijzingen naar opnames, maar ook andere bronnen en achtergrondmateriaal op dit gebied;
• Educause heeft een document (PDF) opgesteld getiteld “7 Things You Should Know About Lecture Capture“;
• Overzicht van universiteiten en hogescholen in Nederland die met weblectures bezig zijn en een publiek toegankelijke pagina daarover hebben:
  • TUDelft;
  • Universiteit Utrecht;
  • Hogeschool van Amsterdam;
  • Universiteit van Amsterdam.
• Een vergelijking van webinar-software, gemaakt door Marcel de Leeuwe.

Inleiding

Wat is een Screencast? Wikipedia hanteert de volgende definities:

Een screencast is een digitale opname van computerbeeldscherm door gebruik te maken van software die vastlegt wat er op het beeldscherm gebeurt. Vaak zijn deze screencasts voorzien van commentaar van de maker.

Een screencast is in essentie een filmpje van wat een computergebruiker ziet op zijn beeldscherm.

Het is mogelijk om alles wat op het beeldscherm gebeurt op te nemen, waarbij tijdens “de opname” middels een microfoon het filmpje van gesproken tekst/commentaar kan worden voorzien. Het publiek van de screencast (een “schermvideo”) kijkt dus als het ware over je schouder mee naar het beeldscherm terwijl je daarop allerlei zaken uitlegt. Let wel, deze opname maak je niet met een camera: software op je computer of op het web legt de beelden op het scherm vast.

Onder andere op Wikipedia vind je overzichten van beschikbare screencastprogramma’s. In dit eDing richten we ons alleen op de web 2.0 online screencast services. Daarnaast zijn er vele programma’s beschikbaar, bijvoorbeeld Camtasia of Screenflow (Apple), die meer functionaliteiten dan de gratis online-services hebben. Met de opkomst van tablet computers zijn er ook Apps beschikbaar gekomen waarmee het scherm van een tablet is op te nemen, zoals bijv. Showme en Explain Everything.

Veel screencastdiensten worden gratis aangeboden of in ieder geval gratis in basisfunctionaliteit. Als die basisfunctionaliteit niet voldoende blijkt te zijn, kan je dikwijls je account voor een bepaald bedrag upgraden. Voordeel van deze online diensten is dat je er niets voor op je computer hoeft te installeren: het enige wat je nodig hebt is een webbrowser zoals Internet Explorer. Dit is ideaal in onderwijsomgevingen, waar de werkplekken meestal beveiligd zijn en het doorgaans niet toegelaten wordt dat er zaken geïnstalleerd worden. Om de screencast achteraf van gesproken commentaar te kunnen voorzien heb je een (in de computer ingebouwde of losse) microfoon nodig.

Voorbeelden van gratis online screencast-diensten zijn Screenr, ScreenCastle en Screen-o-Matic. Deze diensten zijn redelijk laagdrempelig en eenvoudig in gebruik. Je kunt vaak kiezen om de opgenomen screencast direct bij dezelfde dienst voor anderen beschikbaar te stellen of om de screencast als videobestand te downloaden Na het downloaden kun je de video bewerken en plaatsen (zie ook eDing 5: Video Maken) op één van de vele online video sites zoals YouTube en Vimeo.

Het aanbieden van jouw screencast bij de betreffende online-screencastservice zelf heeft het voordeel dat er specifieke interactieve elementen worden aangeboden. Zo kun je bijvoorbeeld bij het maken van een screencast bij Screencast-o-Matic achteraf notities op bepaalde momenten plaatsen waar gebruikers, die via de website Screencast-o-Matic naar jouw screencast kijken, en met één klik op de knop springen naar de momenten die bij die notities horen. Zeg maar een inhoudsopgave. Vervolgens kunnen zij dan vragen of commentaar geven (indien jij dat natuurlijk hebt ingesteld) bij die momenten. Bij een screencast die je zelf op bijvoorbeeld op YouTube hebt geplaatst vervallen deze functionaliteiten.
Een drietal online diensten wordt hieronder kort beschreven. Tevens vind je hier een vergelijkingstabel voor deze drie sites, waarin de volgende zaken naast elkaar gezet worden: noodzaak van een account, online upload screencast, download screencast, interactie, webcamgebruik, editing mogelijk, afscherming mogelijk, limieten en opmerkingen.

(klik op de tabel om een grotere versie te bekijken of de tabel te downloaden)

• Screenr
  De screencast, “1-minute tour”, op de homepage van Screenr.com laat zien hoe je met deze service zelf een screencast kunt maken. Om deze dienst te kunnen gebruiken moet je eerst inloggen met je Twitteraccount. Als je nog niet twittert is het aan te raden een twitteraccount aan te maken, al was het alleen maar voor deze handige screencapturedienst. Je kunt overigens middels een “vinkje” aangeven dat betreffende screencast niet als “tweet” gepubliceerd hoeft te worden. Je kunt hem ook online opslaan en de URL in een mailtje of in een blog gebruiken.
  Maximaal 5 minuten video kun je gratis opnemen, zowel op Mac als PC. Het is zelfs mogelijk om de screencast beschikbaar te stellen voor de iPhone. ROC Leiden heeft een wiki gemaakt over het gebruik van Screenr.
• ScreenCastle
  Het bijzondere van ScreenCastle is dat je je niet hoeft – en zelfs niet kunt – registreren. Zodra je de screencast hebt gemaakt moet je direct alle adres-/URL-gegevens kopiëren uit het informatievenster naar bijvoorbeeld een Worddocument. ScreenCastle is zeer eenvoudig en biedt weinig extra’s. Druk op grote rode knop, geef aan welk deel van scherm opgenomen moet worden en of je ook de microfoon wilt gebruiken, dat is alles.
• Screencast-o-Matic
  Het maken van een screencast, die je kunt voorzien van notes en commentaar, is mogelijk bij Screencast-o-Matic. Enerzijds kun je tijdens of na de opname zelf notes plaatsen: korte notities koppelen aan tijdsmomenten binnen de screencast. Bezoekers kunnen dan later direct naar die Notes toe klikken. Eigenlijk een soort aanklikbare inhoudsopgave van jouw screencast. Voor korte filmpjes overbodig, voor de wat langere filmpjes toch wel erg handig. Anderzijds kun je instellen of de bezoekers zelf ook notes kunnen instellen. Dat biedt de mogelijkheid dat je als docent feedback kunt geven op een passage van een door de student gemaakte screencast.
  Bezoekers kunnen commentaar plaatsen bij jouw screencast, mits jij daar benodigde toestemming voor hebt ingesteld bij jouw screencast. Commentaar heeft, in tegenstelling tot de notes, betrekking op de gehele screencast en is niet gekoppeld aan een bepaald fragment van je screencast.
  Je kunt je opgenomen screencasts op de site van Screencast-O-Matic plaatsen of naar YouTube uploaden. Je kunt je screencast ook downloaden (exporteren) naar je eigen p.c. Dat laatste kan alleen maar direct aansluitend op de opname en dus niet in een later stadium.

Mocht je beschikken over een Mac, dan kun je screencasts maken met het standaard geïnstalleerde programma QuickTime. Via het menu Archief kun je kiezen voor het maken van een nieuwe schermopname.

Screencasting in het onderwijs

Het zal je misschien wel eens gebeuren dat je studenten wilt vertellen wat ze precies moeten doen op de computer. Je kunt ze daarbij natuurlijk in een computerzaal stap voor stap door het proces leiden, maar dat betekent dat iedereen op elkaar moet wachten. Het is handig als je dit soort instructies kunt aanbieden in de vorm van een screencast die iedereen in zijn eigen tijd en vooral: in zijn eigen tempo kan doornemen.

Screencasts zijn niet alleen handig om uit te leggen hoe een programma werkt: je kunt er ook andere dingen mee laten zien. Bijvoorbeeld het voordoen van wiskundige berekeningen en bewerkingen (ook wel ‘mathcast‘ genoemd), of het maken van een getekende uitleg (sketchcast) met behulp van een tablet p.c. (bijv. met de app Screenchomp of andere screencasting apps) of een tekentablet. Of aan de hand van Google Earth geografische – en/of demografische zaken aan de orde stellen.

Overigens, omgekeerd zou een student natuurlijk zelf ook een screencast kunnen maken over een bepaald concept/principe, als product van een opdracht. Zo kan hij op zijn eigen moment laten zien dat hij een wiskundige formule goed begrijpt: hij legt het op de screencast uit en de docent kan het op een zelf gekozen moment bekijken en beoordelen (door er bijvoorbeeld feedback op te geven). Ook zouden studenten deze screencast kunnen gebruiken als studiemateriaal.

Over screencasting en onderwijs is bij Educause in de reeks van “7 things you should know about…” ook een overzichtelijke publicatie geplaatst volgens het vaste stramien: What is it? Who is doing it? How does it work? What are the downsides? Where is it going? What are the implications for teaching and learning?

Screencasts kunnen een bijdrage leveren aan een rijke leeromgeving en zo nu en dan zelfs dienen als vervanging van face to face instructie.
De interactiviteit is bij de meeste screencasts beperkt tot ‘verder klikken’ en ‘terug klikken’. Extra mogelijkheden zijn het leveren van commentaar en opmerking op specifieke passages in de screencast. Met Screencast-o-Matic is deze interactiviteit te realiseren.

Tips en trucs

Een screencast maken hoeft technisch gezien niet lastig te zijn. Hieronder staat een lijst van voor de hand liggende- maar ook minder voor de hand liggende zaken waar je aan zou kunnen denken bij het maken van een hoogwaardige screencast.

Voorbereiding

• Ga bewust om met de keus of je je volledige scherm laat opnemen of een bepaald gebied. Overbodige scherminfo leidt alleen maar af. De meeste online screencastdiensten bieden je de mogelijkheid te kiezen voor het opnemen van het hele scherm of een rechthoekig gebied daarbinnen. Zo zal bij een screencast, die volledige binnen Internet Explorer plaatsvindt het waarschijnlijk niet nodig zijn dat bovenin de menubalk, alle werkbalken, de adresbalk, als mede aan de onderzijde de Windows taakbalk getoond worden. Tenzij dat natuurlijk een functie heeft binnen jouw uitleg.
• Stel de schermresolutie voorafgaande aan de opname in op een geschikte waarde: 800 x600 of eventueel uiterlijk 1024 x 768
• Online screencastdiensten bieden doorgaans niet de gelegenheid de opname nog aan te passen in geval dat je je bijvoorbeeld versproken (lijkt me overigens niet erg als dat incidenteel voorkomt) hebt of omdat je een heel onderdeel bent vergeten uit te leggen. Het moet er in 1 keer goed op. In die situatie is het dus zaak dat:
  • je vooraf voor jezelf een script schrijft waarin staat wat je gaat vertellen;
  • je allerlei mogelijke pop-ups (bijvoorbeeld bij nieuwe mail) vooraf gaande aan de opname uitschakelt;
  • je een bordje “niet storen” op je deur hangt;
  • je de telefoon uitschakelt;
  • je een glaasje water in de buurt hebt.
• Een 5 minuten filmpje is goed te doen, maar gaat het om langere producties, dan kun je beter het onderwerp in stukken knippen en per deel een aparte screencast maken en die met aparte links bijvoorbeeld aanbieden.
• Als er binnen de producties geschakeld gaat worden tussen allerlei vensters, zet die vensters dan vooraf open. Het is zonde van de tijd dat er “zendtijd” verloren gaat aan het langzaam openen van veel vensters. Met de toetscombinatie “alt + tab” of “command + Tab” kun je snel naar een ander al geopend venster ‘springen’.
• Zet alle overbodige software/vensters uit.
• Vergeet niet om zaken vooraf terug te draaien als jij bijvoorbeeld die zaken hebt aangepast tijdens de generale repetitie voor je screencastopname. De screencast wordt natuurlijk erg rommelig als je bijvoorbeeld wilt laten zien hoe je iets aan zet terwijl dat al aan staat.
• Maak een korte proefopname (generale repetitie) om zaken als geluid te kunnen testen.
• De gesproken tekst moet echt ondersteunend zijn voor wat de kijker op dat moment ziet.

Uitvoering

• Begin in je screencast eerst kort te vertellen wat er in de screencast getoond gaat worden. Je zou daar bijvoorbeeld een Powerpoint dia ter ondersteuning voor kunnen gebruiken binnen de screencast.
• Indien de online screencastdienst dat toelaat (middels pauzeknop of –toetscombinatie), neem dan vooral je pauzes tijdens de opname.
• Maak niet meer muisbewegingen dan echt noodzakelijk. Dat kan erg onrustig zijn en leidt af.
• Wees zuinig met hoeveelheid gesproken tekst. Ga geen triviale zaken die op het scherm plaatsvinden ook nog eens toelichten.
• Geef aan het einde van de screenkast een korte terugblik waarin je het belangrijkste herhaalt.

Achteraf

• Controleer de opname zeer aandachtig op privacy gevoelige zaken zoals zichtbaarheid van telefoonnummers van andere mensen etc. Worden er echt geen zaken van het PC scherm getoond die de wereld niet mag zien?
• Zijn de gesproken teksten goed te verstaan?

In het blogartikel van Tom Kuhlman vind je onder het kopje: “See these Tips in action” twee voorbeelden van screencasts:

• hoe het niet moet:
  
• hoe het wel moet:
  

Bij de achtergrondinformatie van dit eDing vind je links waar nog meer tips te vinden zijn of waar een aantal van de hierboven vermelde punten uitvoeriger aan de orde komen.

Opdrachten

1. Bekijk de demo-screencasts voor Screenr of Screencast-O-Matic op de homepages.
2. Maak een screencast over een onderwerp binnen jouw vakgebied dat zich leent voor screencasting en gebruik daarvoor Screenr. Plaats in je blog een link in naar de door jou gemaakte screencast.
3. Schrijf een blogpost over het werken met de door jouw gekozen screencast-service. Geef in deze post aan hoe moeilijk of gemakkelijk het was en of er zaken mis zijn gegaan. Waar ben je het meest tevreden over? Geef een tip voor iemand die ook een screencast gaat maken.
4. Geef in je post tenminste één voorbeeld van een opdracht in jouw vakgebied waarbij jij of je studenten gebruik maken van screencasts.

Voor gevorderden

• Bekijk deze screencast en probeer eens naar bepaalde hoofdstukken/notes te springen. Plaats er tevens commentaar bij.
• Maak met Screencast-o-matic een screencast van bijvoorbeeld 5 minuten en breng daar achteraf middels “notes” een hoofdstukindeling aan die de bezoekers kunnen gebruiken om naar bepaalde fragmenten te springen. Tevens moeten zij commentaar kunnen leveren en notes kunnen plaatsen. Maak een link in je blog naar deze screencast en leg uit wat en hoe je verschillende zaken in die screencast hebt geregeld.
• Geef in je post tenminste één voorbeeld van een opdracht in jouw vakgebied waarbij jij of je studenten gebruik maken van Screencast-o-Matic en daarbinnen van notes.

Achtergrondinformatie

• What is screencasting, een blogpost van screencast- pionier Jon Udell (toonaangevend analist Infoworld Test centre) met o.a. een overzicht van mogelijke toepassingen voor screencasts, inclusief voorbeelden;
• Op de ICT&Onderwijs blog staan veel blogposts over allerlei zaken die te maken hebben met het maken van screencasts,
• 12 screencasting tools for creating video tutorials, mooi overzicht van beschikbare software, zowel gratis als commercieel;
• How to create screencasts you can be proud of, een blogpost van Tom Kuhlman waarin hij aan de hand van ScreenR handige tips&trics geeft die ook met andere dienst dan ScreenR goed toe te passen zijn;
• Short to the Point e-lectures, een screencast van Mark E. Ott Ph. D., waarin hij podcasting en screencasting bespreekt en ook voorbeelden laat zien;
• Top Tips to More Effective Screencasts, een zestal belangrijke screencasttips op WhistleMedia;
• eLearninglearning, een site met heel veel nuttige informatie over screencasting;
• Idealware, een blogpost van Beth Kanter, waarin een overzicht gegegeven wordt van toepassingsmogelijkheden, inclusief voorbeelden van screencasts en tips&tricks met betrekking tot productieproces;
• Engelstalige Wikipedia over screencasting;
• Screencastvoorbeelden Wiskundige principes, Mathematica in pre-college education, Wolfram Research
• 5 Screencast-apps voor Android-devices,
• Vergelijking van 5 screencast-apps voor iPads.