eDing 7: Wiki’s

«
»

Auteur: Margreet van den Berg, ICT en Onderwijs
Wikipedia

Inleiding

De term ‘wiki’ is afgeleid van ‘wiki wiki’, Hawaïaans voor ’snel, vlug, beweeglijk’. Het is dan ook de naam van een busdienst op Hawaï. Daarnaast is een wiki een website waarop gebruikers heel makkelijk samen aan informatie kunnen werken. Het bijzondere aan het samenwerken in een wiki is dat niet alleen ieders bijdrage aangevuld, verbeterd en verwijderd kan worden maar ook dat alle wijzigingen, met de naam van degene die de wijziging heeft doorgevoerd, online bewaard worden. Daardoor kan  iedereen zien hoe de huidige pagina tot stand is gekomen en wie daaraan een bijdrage hebben geleverd. De meest bekende wiki is Wikipedia, de online encyclopedie die gemaakt is door internetgebruikers. Klik maar eens op het Wikipedia-logo hiernaast om de encyclopedie te openen en zoek een pagina met inhoud waar je wat mee hebt, bijvoorbeeld je geboortedorp of een onderwerp uit je vakgebied.  Bekijk op die pagina de tabbladen ‘geschiedenis’ en ‘overleg’. Je ziet dan de geschiedenis van de pagina en hoe mensen samenwerken aan deze online encyclopedie.

wiki-busmaatschappijEr bestaan open en gesloten wiki’s. Iedereen die toegang heeft tot internet kan een open wiki bekijken en, al dan niet na het aanmaken van een account, eraan bijdragen.  Wikipedia is de grootste open wiki op het web. Naast de Amerikaanse versie zijn er o.a. een Franse, Duitse en natuurlijk ook een Nederlandse versie van Wikipedia. Iedereen die een account aanmaakt bij Wikipedia kan wijzigingen aanbrengen in de wiki: van loodgieter tot kunstenaar en van puber tot gepensioneerde.

Een gesloten wiki is bedoeld voor een beperkt aantal mensen. Voor een gesloten wiki heb je toegangsrechten nodig om die te bekijken of eraan mee te werken. Meestal word je door de beheerder van de wiki uitgenodigd om een bijdrage te leveren.

Om een wiki te laten slagen is het van belang dat de deelnemers elkaars bijdragen respecteren en als doel hebben om gezamenlijk een goede tekst te schrijven. De discussiepagina – die bij elke wikipagina is te vinden – biedt de mogelijkheid om te overleggen wat de beste tekst is voor die pagina.

Wiki’s in het onderwijs

Wiki’s kunnen in het onderwijs op 2 manieren ingezet worden: je kunt ze raadplegen en je kunt er zelf een maken.

  • Raadplegen.
    Wikipedia wordt door heel veel studenten gebruikt als naslagwerk. Als ze een onbekend begrip tegenkomen wordt het vaak opgezocht in Wikipedia. Volgens het tijdschrift Nature zijn de artikelen op het gebied van science ongeveer even nauwkeurig  als die in de beroemde Encyclopedia Brittanica. Maar waar de Encyclopedia Britannica geschreven is door experts op hun vakgebied die speciaal hiervoor zijn uitgenodigd, wordt Wikipedia geschreven en onderhouden door de gebruikers zelf. Omdat er zoveel gebruikers zijn, èn omdat deze gebruikers allemaal samenwerken om tot de beste inhoud te komen, is door de jaren heen Wikipedia steeds verder verbeterd waardoor de inhoud nu van hoge kwaliteit is. Onder de gebruikers ook veel hoogleraren, zoals Erwin. R. Seydel (o.a. Universiteit Twente), Dolph Kohnstamm (emeritus Universiteit Leiden), Robert Meijer (Universiteit van Amsterdam) en Joop van der Horst (Katholieke Universiteit Leuven).
    Dat deze mensen een bijdrage leveren aan Wikipedia betekent natuurlijk niet dat Wikipedia een wetenschappelijke bron genoemd kan worden. Maar Wikipedia kan door studenten wel gebruikt worden om zich te oriënteren op een bepaald onderwerp of cursus, mits ook andere bronnen geraadpleegd worden om de betrouwbaarheid van de in Wikipedia gevonden informatie te verifiëren. Daarnaast leent Wikipedia, door de pagina’s over het ontstaan van de tekst en de discussiepagina bij elk lemma,  zich er uitstekend voor om studenten te laten nadenken over de betrouwbaarheid van bronnen en om het belang van het vermelden van de datum waarop een internetbron is geraadpleegd te benadrukken. Een wiki biedt immers de mogelijkheid om vorige versies van een pagina te bekijken dus als de datum waarop een wikipagina is geraadpleegd wordt vermeld, kan via het tabblad ‘Geschiedenis’ de pagina zoals die was op die datum nog jaren daarna bekeken worden. Daarnaast kan soms de discussiepagina de start zijn van een discussie over in een bepaald vakgebied levende controverses.
  • Zelf een wiki maken.
    Je kunt wiki’s niet alleen raadplegen: je kunt met een aantal mensen samen ook een wiki maken. Studenten kunnen samenwerken in een wiki, bijvoorbeeld om samen een werkstuk te maken, een essay te schrijven of een uitgebreid artikel. Een wiki kan ook gebruikt worden als voorbereiding op een conferentie of – na afloop daarvan – de verslaglegging van de presentaties die op die conferentie gegeven zijn.

Het werken met een wiki heeft een aantal voordelen:

  • De docent kan – via de historie van een pagina en de discussiepagina – precies zien wie wat wanneer en waarom heeft gedaan in de wiki. Hierdoor wordt het ontstaansproces zichtbaar en het werk van de student kan – mede – hierop beoordeeld worden;
  • Discussies over de inhoud kunnen gevoerd worden op de discussiepagina’s bij elke pagina, waardoor de tekst zelf steeds leesbaar blijft,
  • De software zorgt voor versiebeheer: als per ongeluk iets is weggegooid of ten onrechte gewijzigd kan met één druk op de knop een vorige versie van de wiki teruggezet worden;

Door  studenten te laten publiceren op het web kan aandacht besteed worden aan copyright: wanneer mag je materiaal dat elders op het web gevonden wordt in je eigen wiki overnemen?

Tips en trucs

Om tekst te kunnen bewerken moet je je over het algemeen aanmelden. Soms wordt daarvoor een e-mailadres gevraagd, maar lang niet altijd. Toch kan het handig zijn om wel het e-mailadres op te geven bij het aanmelden: het wordt soms gebruikt om gebruikers te informeren over de pagina’s waarvan ze hebben aangegeven die te willen volgen en soms ook om het password toe te sturen als dat kwijt is geraakt.

Veel digitale leeromgevingen, bijvoorbeeld Blackboard en Sakai, bieden de mogelijkheid om binnen die omgeving een wiki op te zetten. Dat biedt een aantal voordelen: de student kent de omgeving, de hosting van de wiki is in handen van een bekende partij die hierop aangesproken kan worden en de toegang tot de wiki is beveiligd.

 

Wie graag gebruik wil maken van de kennis van de internetgemeenschap of niet de mogelijkheid heeft om een wiki op te zetten binnen de digitale leeromgeving van de onderwijsinstelling, kan gebruik maken van de vele (gratis) wiki’s op het web zoals Wikispaces, PBwiki en Wetpaint Wiki.

Opdrachten

  1. Lees in ‘Wiki in het onderwijs : Didactische handreiking voor docenten’  het hoofdstuk ‘Waarom een wiki in het onderwijs?’ (p. 4-6). Schrijf vervolgens een blogpost over hoe in jouw onderwijs een wiki kan worden ingezet: als naslagmiddel of door studenten zelf een wiki te laten bouwen.
  2. Beschrijf in een blogpost in welke situaties en onder welke voorwaarden jouw studenten gebruik mogen maken van wikipedia als naslagwerk.

Voor gevorderden

  • Ga naar de speel- en ontdekwiki voor deze cursus. Maak hier een nieuwe pagina aan waarop je een stukje schrijft over wiki’s in het onderwijs. Voeg een afbeelding toe en embed een filmpje.
  • Ga naar de Engelstalige of Nederlandstalige Wikipedia en lees een aantal lemma’s op jouw vakgebied. Corrigeer fouten of voeg iets toe aan deze encyclopedie.
  • Zet een eigen wiki op bij Wikispaces, Wetpaint of Pbwiki. Zet alvast een aantal pagina’s klaar en nodig collega’s of studenten uit om je te helpen je wiki te vullen.

Achtergrondinformatie

Reageer