21edingen

Auteur: Michel Jansen, zelfstandig ondernemer.

Inleiding

Wie vroeger naar het theater ging, nam tot zich wat de makers gaven. Er was weinig tot geen interactie: de voorstelling was tevoren ontwikkeld en werd uitgevoerd zoals die was. In latere jaren veranderde dat: acteurs gingen zich meer richten tot het publiek en de voorstelling werd – gedeeltelijk – ter plekke ingevuld. Stand-up comedy, een theatervorm waarin het publiek een centrale rol vervult, is al ontwikkeld in de vorige eeuw, maar kent in deze eeuw een grote groei. Blijkbaar is er een groeiende behoefte aan interactie en willen we graag inspraak hebben in wat we zien.

Die behoefte aan interactiviteit speelt ook bij lezingen of presentaties: we vinden het prettig als een spreker luistert naar zijn publiek en zijn verhaal daarop aanpast. Lange tijd waren er beperkte mogelijkheden om dat te doen: soms peilden sprekers de meningen van de aanwezigen door middel van het opsteken van handen, maar daar bleef het vaak bij. Door de nieuwe media hebben we steeds meer interactiemogelijkheden kregen. Bij televisie zaten we nog achterover in onze stoel te kijken; bij het nieuwe medium games moeten we aan de slag en krijgen we de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op datgene wat we zien. Datzelfde geldt voor gedrukte media en internet: een boek lees je van a tot z, terwijl internet ons verleidt om steeds andere wegen te verkennen. Bij televisie-uitzendingen zijn we er al aan gewend dat het publiek kan bepalen wie een wedstrijd wint: je kunt bellen of sms’en om te laten weten wie volgens jou de beste is. Deze technische faciliteiten voor het creëren van interactie zijn inmiddels zo goedkoop geworden dat we ze ook in het onderwijs kunnen toepassen.

Stemmen in het onderwijs

Het houden van een monoloog vonden we lange tijd de beste invulling van een hoorcollege. Nu weten we dat het effectiever is om tijdens colleges interactie met de studenten te hebben, zodat zij actief met de leerstof om gaan. Dit kan natuurlijk door één op één met studenten in gesprek te gaan of in discussie met heel de groep. Je kunt ook studenten om hun mening vragen door hun hand op te steken. Wil je de meningen van de studenten inventariseren, dan is het stemmen met handopsteken een goed middel. Nadeel van deze stemvorm is dat het niet anoniem is en studenten elkaar kunnen beïnvloeden. Dit is te ondervangen door studenten hun antwoord op een briefje te laten schrijven, deze te verzamelen en te tellen. Een omslachtige wijze. Anoniem stemmen kan ook op andere manieren:

• Stemkastjes
• SMS-stemmen
• Internet-stemmen

Naast het voordeel dat studenten elkaar niet meer beïnvloeden tijdens het stemmen is ook een voordeel dat de resultaten heel duidelijk in een diagram weergegeven kunnen worden. Nadeel van deze systemen is dat ze geld kosten en je ze voorafgaand aan het college moet organiseren. Je moet niet alleen de vragen verzinnen maar ook antwoordopties. Het blijkt dat dit de nodig ervaring vereist, om dit goed te doen.

Bij de meeste systemen is het alleen mogelijk om studenten te laten kiezen tussen verschillende voorgedefinieerde antwoorden. Bij sommige systemen is het ook mogelijk om open vragen te stellen, zodat de student het antwoord zelf kan formuleren.

We zullen hieronder, na een algemene introductie en de visie van studenten op stemmen in het onderwijs, de drie bovenstaande stemsystemen verder beschrijven.

Algemeen

Een belangrijk voordeel van stemmen ten opzichte van informeel vragen, is dat studenten worden gedwongen een keuze te maken en zo het geleerde daadwerkelijk toe te passen.

Het stemmen is op verschillende manieren in het onderwijs in te zetten. Hier volgen enkele mogelijkheden van het gebruik:

• Testen van voorkennis studenten.
• Keuze maken voor vervolgcollege.
• Opiniepeiling, bijvoorbeeld voor het opstarten van een discussie.
• Bewustwording van studenten: welke kennis beheersen ze nog niet. Bijvoorbeeld door het stellen van tentamenvragen.
• Controle voor de docent. Heb ik iets goed uitgelegd?
• Idols: kiezen voor een winnaar.
• Inventariseren van kenmerken van de deelnemers om zo een beeld te krijgen van de samenstelling van de groep en je eigen positie.

Aan de Rijks Universiteit Groningen zetten ze stemmen in om de aandacht van studenten te verhogen. Na 20 minuten college zakt de aandacht meestal in. Hun ervaringen en inzet van stemmen staat beschreven in een interview met Koos Winnips. Een verder onderzoek van deze auteur is beschreven in het rapport Reactiecollege: intensivering van het onderwijs in grote colleges.

Op de blog van Wilfred Rubens worden twee artikelen behandeld die gaan over stemmen. Er is een discussies gaande dat stemmen in de les vaak gaat over techniek en het bij de les houden van studenten. Maat het is ook mogelijk om te streven naar een nieuwe didactiek waarbij het gaat om een dialoog tussen docent en lerenden.

Wat vinden studenten ervan?

Bij de Vrije Universiteit is een pilot gehouden met het SMS-stemmen. In dit interview geven studenten aan wat ze van het SMS-stemmen vinden.

1. Stemkastjes
   Een voorwaarde voor het gebruik van stemkastjes is dat je instelling stemkastjes heeft. Een set bestaat uit een aantal stemkastjes, en een ontvanger die op de computer aangesloten moet worden. Wanneer je de stemkastjes gebruikt, is het nodig om bijgeleverde software te installeren. Met de meeste systemen kun je voor het college vragen maken in PowerPoint of Keynote. Op deze pagina van Ohio University geven docenten aan waarom ze stemkastjes inzetten, hoe je deze het beste inzet en wat goede vragen zijn. In de filmpjes praat men over clickers; dit is de Engelse benaming voor stemkastjes.Het gebruik van stemkastjes is erg direct: je ziet precies met welk stemkastje nog niet gestemd is en de uitslag is direct op het scherm te laten zien. Tevens is het mogelijk om antwoorden op verschillende vragen te differentiëren. Wanneer je bijvoorbeeld bij de eerste vraag hebt gevraagd aan te geven of ze vrouw of man zijn, dan kun je in een volgende vraag onderscheid maken tussen wat de vrouwen hebben geantwoord en wat de mannen. Een stemkastje kost circa 50 euro.
2. SMS-stemmen
   Het is mogelijk om een meerkeuzevraag te stellen en de studenten te laten antwoorden via het versturen van een SMS. Studenten moeten bereid zijn om hieraan een SMS te besteden. Uit ervaringen bij de Vrije Universiteit blijkt dat studenten de kosten van het versturen van een SMS geen probleem vinden omdat ze een SMS-bundel hebben. Uit onderzoek blijkt dat het versturen van een SMS soms te veel moeite is. Het is dus zaak om studenten genoeg uit te dagen, opdat ze bereid zijn om een SMS te versturen. Het uitvoeren van de stemming kost ook meer tijd dan een stemming met stemkastjes omdat het schrijven en versturen van een SMS meer tijd kost dan het indrukken van een knop op een stemkastje.Binnen Nederland zijn er diverse aanbieders van het systeem van SMS-stemmen waarbij een stem-sessie ingekocht kan worden. Via SURFmarket, is het mogelijk om een abonnement af te sluiten voor het programma Send2vote. Op de site van Send2vote staat software, een gebruikshandleiding en het is mogelijk om een gratis stemsessie te organiseren met een maximum van vijf stemmen. Begin 2011 is het programma Shakespeak verkrijgbaar, een dochteronderneming van Send2vote. Dit programma werkt binnen PowerPoint. Heet programma kan dan ook alleen gebruikt worden in een windows-omgeving. In een dia kan je een vraag plaatsen, waarna de deelnemers kunnen reageren. De resultaten zijn direct zichtbaar in de presentatie. Voor het gebruik van Shakespeak is geen jaarlicentie nodig, je kunt losse credits kopen.
3. Internet-stemmen
   Wanneer studenten laptops of telefoons met internet tot hun beschikking hebben, is het mogelijk om een stemming te houden via het internet. Ook dit is op verschillende wijze te organiseren.Op twtpoll.com is het mogelijk om een vraag aan te maken. Je krijgt dan een unieke url, bijvoorbeeld twtpoll.com/0xf0qu. Bij het bezoeken van die pagina heb je de mogelijkheid om te stemmen en de resultaten van de stemming bekijken.Via Polleverywhere is het mogelijk om zowel via Twitter als via een internetpagina te stemmen.Op de site van Poll Everywhere kun je zien hoe het werkt. Voor het onderwijs kun je een gratis account aanmaken waarbij je 32 gebruikers kunt registeren en ook onbeperkt anoniem kunt stemmen. Je kunt ook onderstaande introductie bekijken.Via Shakespeak is het ook mogelijk om studenten vragen te laten stellen. De vragen kunnen ingestuurd worden via sms, Twitter of een internetpagina verschijnen in een apart venster. Vanuit dat venster is het mogelijk vragen te selecteren welke daarna door te sturen zijn naar de beamer. Lees een gebruikservaring op de blog van Rose Leighton.Er ontstaan steeds meer toepassingen waarmee gestemd kan worden. Zo heeft Purdue University een applicatie ontwikkeld waarmee studenten vragen in kunnen sturen via Facebook, Twitter of SMS: Hotseat. In een forum kunnen studenten alle ingestuurde vragen een waardering geven. De docent kan bijvoorbeeld de best gewaardeerde vraag behandelen in college.

   In het Europese project EduMECCA is een stemsysteem ontwikkeld voor iPod’s, iPhone’s en iPad’s. Zij schrijven: “The Student Response System adds significant benefits to both instructor and students: the instructor gets immediate feedback on how well the students follow a lecture; while the students get instant feedback on their understanding of key concepts. The SRS integrates a simple, web-based interface for the teacher with next-generation mobile devices which the students use to provide feedback during lectures.”

   Ook speciaal ontwikkeld voor het onderwijs zijn Socrative en SoapBox. Deze applicaties zijn uitermate geschikt voor gebruikt op smartphone en tablets. Socrative heeft een range aan verschillende vraagtypes aanwezig. Met SoapBox hebben de studenten beschikking over een ‘Ik snap het niet meer’-knop. Dit geeft de docenten inzicht over hoeveel studenten zijn uitleg niet meer snappen. Een andere uniek mogelijkheid van SoapBox is een Q and A sectie. Studenten kunnen vragen indienen en op alle ingediende vragen stemmen. De belangrijkste vraag die leeft onder de studenten kan de docent dan beantwoorden. Ook na de les blijven de vragen beschikbaar en kan de docent antwoorden toevoegen.

Tips en trucs

• Test een stemsysteem altijd voordat je het in gaat zetten. Je moet wennen aan de interface en ook aan de interactie met de studenten tijdens het stemmen. Test het bijvoorbeeld met een paar collega’s.
• Vraag na het stellen van een vraag nooit: “Wie heeft voor antwoord A gestemd?” Het anonieme van de stemming vervalt zo en het is dubbelop. Je kunt wel vragen ‘Kan iemand die voor A heeft gestemd zijn keuze toelichten?’.
• Stel bij de eerste keer stemmen niet meer dan drie vragen. Je doet zo ervaring op en loopt minder risico dan wanneer je het hele college aan het stemmen hebt opgehangen.
• Stel niet te veel vragen. Studenten kunnen ‘vraag-moe’ worden. Bij het stemmen via sms is drie per uur voldoende. Stemkastjes werken sneller dan sms-stemmen, waardoor studenten ook minder snel “stem-moe” zijn.
• Zet het stemmen niet bij elk college in, varieer.
• Vraag na het stemmen aan enkele studenten wat ze van het stemmen vonden. Misschien hebben ze tips om de inzet en betrokkenheid nog verder te vergroten.

Opdrachten

1. Onderzoek of je instelling in het bezit is van stemkastjes. Als dat zo is, leen deze set en voer een testsessie uit. Mocht je instelling geen stemkastjes hebben test dan de toepassing TWTpoll.
2. Plaats je ervaringen op je blog: welke vraag heb je gesteld? Was het eenvoudig om dit in te zetten? Welke tip geef je een collega die dit wil inzetten?

Voor gevorderden

• Test de applicatie van SoapBox of Socrative. Test deze uit met een aantal mensen. Schrijf over je ervaringen en de kansen en bedreigingen die je ziet voor deze applicatie in je weblog.
• Bekijk dia 10 en 11 van de presentatie van Renée Filius en Magda Ritzen. Op deze dia’s staan voor- en nadelen van stemkastjes. Vertel in je blog welke voordelen van toepassing zijn voor jouw les en hoe je die gaat realiseren. Zijn er ook manieren om de door hen genoemde nadelen te ondervangen?
• Vergelijk de verschillende stemsystemen en vertel welke functionaliteiten jij belangrijk vindt voor jouw onderwijs (bijv. mogelijkheid om multiple choice of juist open vragen te stellen, verschillende outputmogelijkheden enz.) en hoe je ze wilt toepassen.

Achtergrondinformatie

• Links naar programma’s
  • SoapBox: via internet stemmen, Q and A en ‘Ik snap het niet meer’-knop;
  • Socrative: verschillende vraagtypes via internet;
  • Polldaddy: Met handleiding gemaakt door het tijdschrift Computer!Totaal;
  • Poll Everywhere: stemmen via internet en Twitter;
  • Send2vote: stemmen via SMS;
  • Shakespeak: stemmen en vragen stellen via SMS, Twitter en internet;
  • Mobillion: Via Mobillion is het mogelijk om via een internetpagina een SMS stemming te organiseren. Voordeel is dat er geen contract afgesloten hoeft te worden en je niets hoeft te installeren. Nadeel is dat de studenten naar een betaald 0900 nummer moeten sms’en;
  • twtpoll: stemmen via internet;
  • eInstruction: leverancier van stemkastjes;
  • IVS, Interactive Voting System: leverancier van stemkastjes;
  • interwrite: leverancier van stemkastjes (bijv. de CPS-IR);
  • Survey Monkey: een site om gratis vragenlijsten op het internet te maken;
  • eClicker: stemmen met iPhone, iPad;
  • Student Response Network: stemmen en vragen stellen via iPhone, iPad.
• Links naar internetpagina’s
  • May I have your votes, please: SMS2vote vs TurningPoint: Weblogpost op ICT en Onderwijsblog met een vergelijk tussen het SMS-stemmen en het stemmen met stemkastjes;
  • Using Student Response Systems to Increase Motivation, Learning, and Knowledge Retention: Innovate : Journal of Online Education, oct./nov. 2008, over de inzet van stemsystemen;
  • Nova College: leerlijn over stemmen;
  • Wiki over stemkastjes: Een Wiki van het Centrum voor de Productie van Innovatief Onderwijs van de faculteit Betawetenschappen van de Universiteit Utrecht;
  • Presentatie over stemkastjes: Renée Filius en Magda Ritzen gaven op de SURF Onderwijsdagen 2008 een presentatie over de inzet van stemkastjes.
  • Clicker Resource Guide: An Instructors Guide to the Effective Use of Personal Response Systems (Clickers) in Teaching
  • Hoe & waarom, draadloos stemmen tijdens colleges. Uitgave van SURF met de ervaringen van het stemmen met stemkastjes bij het AMC.