21edingen

Auteur: Michel Jansen, zelfstandig ondernemer

Inleiding

Het Hoger Onderwijs van de vorige eeuw had een aantal duidelijke kenmerken. Voor het begin van een vak was een vakbeschrijving en een literatuurliteratuurlijst beschikbaar. Tevens waren er een aantal contactmomenten afgesproken. Tussen de bijeenkomsten was er bijna geen communicatie tussen de docent en de studenten.
Met het breed beschikbaar komen van het internet aan het einde van de 20e eeuw veranderde deze kenmerken. Onderwijs werd flexibeler en er was meer communicatie mogelijk tussen docent en student. In het begin was er alleen e-mail en later ontstonden er diverse hulpmiddelen om deze communicatie te ondersteunen en te structuren. Onder andere e-mail, discussielijsten en het verspreiden van documenten werden gaandeweg in één structuur samengebracht: Digitale of Elektronische leeromgevingen, DLO of ELO. Dit eDing gaat over deze leeromgevingen. Voor het gemak hebben we gekozen om in dit eDing de afkorting DLO te gebruiken.

Digitale leeromgevingen in het onderwijs

Bijna alle instellingen in het Hoger Onderwijs hebben de beschikking over één DLO. Vaak worden hierin standaard veel gegevens in opgenomen zoals de databases over de studiegids, de roostering, de cijferadministratie en gegevens over medewerkers, docenten en studenten. Iedere docent en student heeft een eigen instellingsinlogaccount voor de DLO. Standaard zijn DLO’s opgedeeld in cursussen of vakken: cursusomgeving. De docent is de “baas” in de cursusomgeving van de DLO. Zij worden geacht om van deze omgeving gebruik te maken voor de administratieve en communicatieve kant van hun cursus. Tevens worden zij gestimuleerd om er ook de inhoud en opdrachten in onder te brengen. Studenten worden door de administratie of docent toegevoegd aan dit cursusgedeelte en hebben vaak andere en/of minder rechten. Bijvoorbeeld alleen leesrechten of de rechten om deel te nemen aan een discussie.

Blackboard, Sharepoint, BSCW, itsLearning (TeleTop), N@tschool, Sakai, Fronter en Moodle zijn voorbeelden van DLO’s die in Nederland worden toegepast. Hier onder staat ter illustratie een schermafbeeldingen van een WebCT cursusomgeving.

screenshot cursus in WebCT

De meeste DLO’s hebben een soortgelijke indeling. In het linkerframe staat vaak een lijst met de beschikbare functies. In het hoofdframe staan de bijbehorende documenten en functionaliteiten. Bij de meeste DLO’s kun je als docent beslissen / instellen wat de studenten kunnen zien en wat niet.

Volgens de auteurs van ELO’s, DLO’s en LMS’en: achtergronden en soorten, bevatten DLO’s altijd twee componenten: inhoud en communicatie. Hieronder staan per component welk onderdelen er in de DLO gebruikt kunnen worden:

• Inhoud
  • Gegevens van de docent;
  • Beschrijving en opzet van het vak;
  • Het rooster / agenda;
  • Dia’s die gebruikt worden tijdens colleges;
  • Hand-out’s;
  • Bronnen en Literatuur of links hiernaar.
• Communicatie
  • Mogelijkheid tot het doen van mededelingen;
  • Versturen van e-mail;
  • Discussieforum;
  • Inleveren van opdrachten;
  • Administreren van aanwezigheid of inleveren van opdrachten.

De DLO is een goed middel om onderwijs en de interactie tussen docenten en studenten te ondersteunen. In de afgelopen jaren zijn er vaak steeds meer functies toegevoegd aan deze DLO’s. Het is bij sommige DLO’s tegenwoordig mogelijk om eenvoudige toetsten af te nemen of ingeleverd werk te scannen op plagiaat. Daarnaast bevatten ze steeds meer functionaliteiten als wiki’s, blog’s en mogelijkheden om social media te integreren. Let wel, dit is sterk DLO- en instellingsafhankelijk. in onderstaande afbeelding legt Fronter uit hoe hun DLO is opgebouwd.

Kennisnet heeft een drieluik gepubliceerd. “De elektronische leeromgeving heeft een belangrijke plek verworven op veel scholen in het voortgezet onderwijs. Parallel daaraan constateren we een grote toename in het gebruik van social media. Ook in het onderwijs groeit de belangstelling. Vanuit die gedachte is het interessant de elo-leveranciers/gebruikers te polsen over hoe zij het gebruik van social media binnen hun elo zien. We legden een drietal vragen voor aan een aantal elo-leveranciers… Lees het artikel De rol van social media in de elo.

In 2012 is er door de Special Intrest Group Digitale Leer- en WerkOmgeving een boekje gemaakt met de titel “Ontwikkelingen in de digitale leer en werkomgeving in het hoger onderwijs“. Er is een WIKI met alle achtergrond bij deze uitgave. In de app store van Apple is een e-book versie te krijgen, waarmee je op basis van de wiki je eigen boek kunt samenstellen.

Tips en trucs

• Voor een docent kan het erg logisch zijn om documenten op bepaalde plekken in de DLO neer te zetten. Deze logica zou voor iemand anders, een student bijvoorbeeld, erg onlogisch kunnen zijn. Maak eerst een ontwerp van de DLO-cursusomgeving op papier en bespreek die met een collega en een student. Ga pas daarna de cursusomgeving inrichten.
• Maak met een opleiding afspraken hoe een DLO gebruikt gaat worden. Bijvoorbeeld welke “knoppen” er in het linker frame van de cursusomgeving komen te staan. Voor studenten kan het erg verwarrend zijn om bij elke cursus een totaal anders ingerichte cursusomgeving te hebben. Met een standaard indeling is dit opgelost.
• De-activeer onderdelen van de DLO die je niet gebruikt. Zorg dat de onderdelen die je niet gebruikt ook niet in het linkerframe zichtbaar zijn. Dit voorkomt verwarring en frustratie bij studenten.

Opdrachten

1. Deze eerste opdracht is alleen voor deelnemers die nog nooit een cursusomgeving in een DLO hebben ingericht. Bestaande gebruikers van een DLO gaan door naar opdracht 2.
   Vraag aan de beheerder van de DLO die gebruikt wordt bij je instelling om een eigen cursusomgeving. Richt deze omgeving in, zodat je deze zou kunnen gebruiken bij het geven van een vak. Ga zonodig opzoek naar een handleiding voor deze DLO. Post op je blog je ervaringen en behandel minimaal deze punten: eerste indruk, moeilijkheid inrichting, ingezette functies, onduidelijkheden.
2. Schrijf in een blogpost welke onderdelen van een DLO je inzet. Geef per functie aan waarom je deze functie inzet.
3. Neem een kijkje bij een DLO cursusomgeving van enkele collega’s van je. Kies uit deze voorbeelden één cursusomgeving die afwijkend is van je eigen cursusomgeving. Beschrijf in je blog wat de cursusomgeving afwijkend maakt. Geef ook aan wat je van de cursusomgeving vind en voor wie het interessant zou zijn om het ook op deze wijze in te zetten.

Voor gevorderden

• Maak een lijstje van wensen en ongemakken over de DLO van je eigen instelling.
• Zoek een collega docent van een andere instelling en vraag of je samen met hem zijn cursusomgeving in hun DLO mag bekijken. Beschrijf de overeenkomsten en de verschillen tussen dit systeem en de DLO die je zelf inzet. Geef aan of je ideeën hebt opgedaan die je in je eigen DLO zou kunnen toepassen. Welke zijn dit?
• Maak een cijferadministratie aan in je cursusomgeving. Doe dit op basis van de diverse deelopdrachten van of aanwezigheid bij een cursus. Vraag een test account aan voor je DLO. Voeg die “student” toe aan je cursus en log met dat account in. Bekijk hoe de student de opdrachten moet inleveren en hoe de cijferadministratie er uit ziet.

Achtergrondinformatie

• Uitgave SIG DWLO: Ontwikkelingen in de digitale leer en werkomgeving in het hoger onderwijs.
• Dit hoofdstuk met de titel ELO’s, DLO’s en LMS’en: achtergronden en soorten, bespreekt de terminologie en functie van een aantal bij e-learning veelgebruikte typen softwaresystemen.
• De internetpagina van Digitale Didactiek.nl: Met een digitale leeromgeving colleges ondersteunen, bevat ideeën hoe een DLO in te zetten in het onderwijs.
• Het rapport ELO-definiëring van de Digitale Universiteit, schetst de mogelijkheden van DLO’s in 2004.
• Ook van de DU: ELO’s in relatie tot onderwijsconcepten. Hierin staat een groot aantal voorbeelden van inzet van DLO’s.
• ELO’s:
  • Blackboard (inclusief Webct)
  • BSCW
  • Fronter
  • Sakai
  • N@tschool;
  • Moodle;
  • SharePoint;
  • itslearning (inclusief Teletop).